Variator
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51-b. — ziyouz.com
Variator (lot. vario — uzgartiraman) — yuritma (harakatlantirgiç) b-n iş bajaruvçi mexanizm orasidagi uzatiş nisbatini bir tekis özgartiradigan qurilma. Poğonasiz uzatma V.ning asosiy qismi hisoblanadi. Turli şaroitlarda maşina va mexanizmlarning maqbul (optimal) tezliklarda işlaşini ta'minlaydi. Mas., metropoliten eskalatorlarida V. yordamida dasta b-n zinalarning xarakat tezliklari baravarlaştiriladi (eskalatorda ketayotganingizda qölingizni dastaga qöyib tursangiz, dasta zinalarga nisbatan tezroq surilayotganligini sezasiz. Bu hol V.ning yaxşi işlamayotganligini bildiradi). V.ning mexanik sirti ikkinçisining yon tomoniga tegib harakat qiladigan ikkita diyekdan iborat friksion uzatmadir. Yetaklanuvçi (vertikal) valning harakatini özgartiriş uçun birinçi disk öz öqida suriladi. V. maşina, mexanizmlarda, kimyo, töqimaçilik sanoati va transportda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАРИАТОР (лот. vario — узгартираман) — юритма (ҳаракатлантиргич) б-н иш бажарувчи механизм орасидаги узатиш нисбатини бир текис ўзгартирадиган қурилма. Поғонасиз узатма В.нинг асосий қисми ҳисобланади. Турли шароитларда машина ва механизмларнинг мақбул (оптимал) тезликларда ишлашини таъминлайди. Мас., метрополитен эскалаторларида В. ёрдамида даста б-н зиналарнинг харакат тезликлари бараварлаштирилади (эскалаторда кетаётганингизда қўлингизни дастага қўйиб турсангиз, даста зиналарга нисбатан тезроқ сурилаётганлигини сезасиз. Бу ҳол В.нинг яхши ишламаётганлигини билдиради). В.нинг механик сирти иккинчисининг ён томонига тегиб ҳаракат қиладиган иккита диекдан иборат фрикцион узатмадир. Етакланувчи (вертикал) валнинг ҳаракатини ўзгартириш учун биринчи диск ўз ўқида сурилади. В. машина, механизмларда, кимё, тўқимачилик саноати ва транспортда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.