Abduğafforov Sattorxon
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 215-b. — ziyouz.com
Sattorxon Abduğafforov (1843, Çimkent — 1901, Toşkent) — ma'rifatparvar, tarixçi. Yirik ulamo (mudarris) oilasida tuğilgan. Toşkentdagi Şukurxon madrasasini tugatgan (1862). Arab va fors tillarini yaxşi bilgan, rus tilini örgangan. 1864 y.gaça Çimkent ş. muftiysi, 1873—76 y.larda Çimkentdagi birinçi rus-tuzem maktabi öqituvçisi. 1876 y. apr.da Qöqon ş. qozisi etib tayinlangan. S. qozilik lavozimidan ma'rifatparvarlik ğoyalarini tarğib qiliş yölida foydalangan, dunyoviy bilimlarni tarğib qilgan, natijada ruhoniylar tomonidan qattiq ta'qib ostiga olingan. 1881 y. S. Qöqonni tark etişga majbur bölgan. 1883 y. «Turkiston viloyatining gazeti»ga işga kirgan, Yevropa madaniyati va dunyoviy bilimlarni tarğib qiluvçi bir qança maqolalar yozgan. 1884—89 y.larda Toşkent öqituvçilar seminariyasida özbek va fors tillaridan dars bergan. S. rus imperatorining maorif sohasidagi ayrim tadbirlarini tanqid qilgan. 1899 y.gaça Çimkent qozisi bölib işlagan, keyin Toşkentga qaytib kelgan. S özining ma'rifatparvarlik faoliyatini Furqat, Muqimiy, Zavqiyşr b-n hamkorlikda olib borgan. S.ning ijtimoiy qaraşlari uning «Musulmon eşonlari», «Rossiya istilosiga qadar Qöqon xonligining içki ahvoli haqida sekaça oçerk» nomli risolalarida, köpgina maqola va nutqlarida öz ifodasini topgan.
Ad.: Olim Usmon, Özbekistonda rus tilining ilk tarğibotçilari, T., 1962; Savitskiy A. I., Sattarxan Abdulgaffarov prosvetiteldemokrat, T., 1965.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САТТОРХОН Абдуғаффоров (1843, Чимкент — 1901, Тошкент) — маърифатпарвар, тарихчи. Йирик уламо (мударрис) оиласида туғилган. Тошкентдаги Шукурхон мадрасасини тугатган (1862). Араб ва форс тилларини яхши билган, рус тилини ўрганган. 1864 й.гача Чимкент ш. муфтийси, 1873—76 й.ларда Чимкентдаги биринчи рус-тузем мактаби ўқитувчиси. 1876 й. апр.да Қўқон ш. қозиси этиб тайинланган. С. қозилик лавозимидан маърифатпарварлик ғояларини тарғиб қилиш йўлида фойдаланган, дунёвий билимларни тарғиб қилган, натижада руҳонийлар томонидан қаттиқ таъқиб остига олинган. 1881 й. С. Қўқонни тарк этишга мажбур бўлган. 1883 й. «Туркистон вилоятининг газети»га ишга кирган, Европа маданияти ва дунёвий билимларни тарғиб қилувчи бир қанча мақолалар ёзган. 1884—89 й.ларда Тошкент ўқитувчилар семинариясида ўзбек ва форс тилларидан дарс берган. С. рус императорининг маориф соҳасидаги айрим тадбирларини танқид қилган. 1899 й.гача Чимкент қозиси бўлиб ишлаган, кейин Тошкентга қайтиб келган. С ўзининг маърифатпарварлик фаолиятини Фурқат, Муқимий, Завқийшр б-н ҳамкорликда олиб борган. С.нинг ижтимоий қарашлари унинг «Мусулмон эшонлари», «Россия истилосига қадар Қўқон хонлигининг ички аҳволи ҳақида секача очерк» номли рисолаларида, кўпгина мақола ва нутқларида ўз ифодасини топган.
Ад.: Олим Усмон, Ўзбекистонда рус тилининг илк тарғиботчилари, Т., 1962; Савицкий А. И., Саттархан Абдулгаффаров просветительдемократ, Т., 1965.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.