Abdulla Boltayev
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 517-b. — ziyouz.com
Boltayev Abdulla (1896 — Xiva 1966) — naqqoş, Özbekiston xalq rassomi (1950). Xorazm naqqoşligining yirik vakillaridan, çizma va böyama naqş ustasi. Böyokçi, matoga gul bosuvçi usta oilasida tugilgan. Xivalik maşhur naqqoş va koşinkor usta Eşmuhammad Xudoyberdiyevdan hunar örgangan. Yirik haşamatli binolar (mas, Islomxöja madrasasi va minorasi, 1912) qurilişida va ularni bezaşda iştirok qilgan. 1920 y.dan mustaqil işlay boşlagan. 1924 y.dan Xorazm viloyati ölkaşunoslik muzeyida ilmiy xodim. Xorazm vohasidagi atoqli ganç, toş, yoğoç öymakorlari, naqqoş larning eng yaxşi naqşlarini töplagan, ularni ijodiy örganib, özi ham naqş namunalari yaratgan. Xiva naqqoşligiga xos şox, poya (tanob, raftor), barg, gul va ğunçalarga öxşaş aylanma islimiy naqşlar B. ijodida asosiy örin egallaydi. Naqş namunalari, axtalari va girixlarida islimiy naqşlar uyğunlaştirilgan. Köpgina xorazmlik ustalar uning çizmalari asosida işlagan. Maye, Ota Polvonov uning çizmalari asosida bezagan ustun va eşik 1937 y. Parijda Amaliy san'at körgazmasida namoyiş qilingan. B. iştirokida Köhna Ark, Toşhovli, Nurullaboy saroyi va b. me'moriy yodgorliklar ta'mirlangan. 1946—47 y.larda Toşkentdagi Navoiy teatri binosining Xiva zalini bezagan ustalarga rahbarlik qilgan, şu teatr binosi eşiklari, toş detallaridagi naqşlar uning çizmalari asosida işlangan. B. tayyorlagan naqş namunalari, uning çizmalari asosida işlangan kulollik buyumlari Moskva (Şarq xalqlari san'ati muzeyi), Toşkent (Özbekiston davlat san'at muzeyi, Amaliy san'at muzeyi, Özbekiston BA Badiiy körgazmalar direksiyasi), Xivadagi muzeylarda saqlanadi.
Ad: Xöjaye v A., Naqqoş Abdulla Boltayev, T., 1963.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БОЛТАЕВ Абдулла (1896 — Хива 1966) — наққош, Ўзбекистон халқ рассоми (1950). Хоразм наққошлигининг йирик вакилларидан, чизма ва бўяма нақш устаси. Бўёкчи, матога гул босувчи уста оиласида тугилган. Хивалик машҳур наққош ва кошинкор уста Эшмуҳаммад Худойбердиевдан ҳунар ўрганган. Йирик ҳашаматли бинолар (мас, Исломхўжа мадрасаси ва минораси, 1912) қурилишида ва уларни безашда иштирок қилган. 1920 й.дан мустақил ишлай бошлаган. 1924 й.дан Хоразм вилояти ўлкашунослик музейида илмий ходим. Хоразм воҳасидаги атоқли ганч, тош, ёғоч ўймакорлари, наққош ларнинг энг яхши нақшларини тўплаган, уларни ижодий ўрганиб, ўзи ҳам нақш намуналари яратган. Хива наққошлигига хос шох, поя (таноб, рафтор), барг, гул ва ғунчаларга ўхшаш айланма ислимий нақшлар Б. ижодида асосий ўрин эгаллайди. Нақш намуналари, ахталари ва гирихларида ислимий нақшлар уйғунлаштирилган. Кўпгина хоразмлик усталар унинг чизмалари асосида ишлаган. Мае, Ота Полвонов унинг чизмалари асосида безаган устун ва эшик 1937 й. Парижда Амалий санъат кўргазмасида намойиш қилинган. Б. иштирокида Кўҳна Арк, Тошҳовли, Нуруллабой саройи ва б. меъморий ёдгорликлар таъмирланган. 1946—47 й.ларда Тошкентдаги Навоий театри биносининг Хива залини безаган усталарга раҳбарлик қилган, шу театр биноси эшиклари, тош деталларидаги нақшлар унинг чизмалари асосида ишланган. Б. тайёрлаган нақш намуналари, унинг чизмалари асосида ишланган кулоллик буюмлари Москва (Шарқ халқлари санъати музейи), Тошкент (Ўзбекистон давлат санъат музейи, Амалий санъат музейи, Ўзбекистон БА Бадиий кўргазмалар дирекцияси), Хивадаги музейларда сақланади.
Ад: Хўжае в А., Наққош Абдулла Болтаев, Т., 1963.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.