Abdullatif
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32-b. — ziyouz.com
Abdullatif (1423 - 1450.8.5, Samarqand) — temuriylaraan. Uluğbekning öğli. Şohrux saroyida tarbiya olgan, harbiy yurişlarda qöşinning öng qanotiga qömondonlik qilgan. Gavharşod begim va tarxon amirlar Şoh-rux ölimidan söng (1447) A.ni oliy boş qömondonlikka tayinlab, uning amakivaççasi Alouddavlani taxtga ötqazişgan. Bu qarordan norozi bölgan A. Alouddavlaga qarşi uruş oçgan, lekin Nişopur yaqinidagi jangda (1447) yengilib, hibsga olingan. Uluğbek farzandi hayotini saqlab qoliş maqsadida Alouddavla b-n sulh tuzişga majbur bölgan. Unga köra, Alouddavla Xuroson hukmdori deb tan olinib, A. ga Balx ulusi berilgan. A. Uluğbekning 1448 y. ilk bahoridan yozigaça Alouddavla va Abulqosim Boburga qarşi janglarida qatnaşgan. Söng, toj-taxtni egallaş maqsadida otasiga qarşi Abulqosim Bobur b-n ittifoqtuzgan. Uluğ-bek A.ga qarşi qöşin tortgan va Amudaryo böyida ikki tomon qöşini 3 oy muqobil turgan (1449). Samarqandda qolgan beklar isyoni tufayli Uluğbek poytaxtga qaytişga majbur bölgan, natijada A. Amudaryodan ötib Termiz, Şahrisabzni egallagan. Samarqand yaqinidagi Dimişk kişloği yonida otasini yengib, taxtni egallagan (1449). A. ning roziligi b-n Uluğbek va ukasi — Abdulaziz Mirzo qatl etilgan. A. olti oylik hukmronligidan söng, Uluğbekning xos navkarlaridan Bobo Husayn bahodir tomonidan öldirilgan (1450).
A. öjar, xudbin va şuhratparast bölsada, otasi Uluğbek kabi ilm ahliga ixlosmand edi. U özi ham falakiyot va tarix ilmi b-n şuğullanar, şe'rlar bitardi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБДУЛЛАТИФ (1423 - 1450.8.5, Самарқанд) — темурийлараан. Улуғбекнинг ўғли. Шоҳрух саройида тарбия олган, ҳарбий юришларда қўшиннинг ўнг қанотига қўмондонлик қилган. Гавҳаршод бегим ва тархон амирлар Шоҳ-рух ўлимидан сўнг (1447) А.ни олий бош қўмондонликка тайинлаб, унинг амакиваччаси Алоуддавлани тахтга ўтқазишган. Бу қарордан норози бўлган А. Алоуддавлага қарши уруш очган, лекин Нишопур яқинидаги жангда (1447) енгилиб, ҳибсга олинган. Улуғбек фарзанди ҳаётини сақлаб қолиш мақсадида Алоуддавла б-н сулҳ тузишга мажбур бўлган. Унга кўра, Алоуддавла Хуросон ҳукмдори деб тан олиниб, А. га Балх улуси берилган. А. Улуғбекнинг 1448 й. илк баҳоридан ёзигача Алоуддавла ва Абулқосим Бобурга қарши жангларида қатнашган. Сўнг, тож-тахтни эгаллаш мақсадида отасига қарши Абулқосим Бобур б-н иттифоқтузган. Улуғ-бек А.га қарши қўшин тортган ва Амударё бўйида икки томон қўшини 3 ой муқобил турган (1449). Самарқандда қолган беклар исёни туфайли Улуғбек пойтахтга қайтишга мажбур бўлган, натижада А. Амударёдан ўтиб Термиз, Шаҳрисабзни эгаллаган. Самарқанд яқинидаги Димишк кишлоғи ёнида отасини енгиб, тахтни эгаллаган (1449). А. нинг розилиги б-н Улуғбек ва укаси — Абдулазиз Мирзо қатл этилган. А. олти ойлик ҳукмронлигидан сўнг, Улуғбекнинг хос навкарларидан Бобо Ҳусайн баҳодир томонидан ўлдирилган (1450).
А. ўжар, худбин ва шуҳратпараст бўлсада, отаси Улуғбек каби илм аҳлига ихлосманд эди. У ўзи ҳам фалакиёт ва тарих илми б-н шуғулланар, шеърлар битарди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.