Abdullaxon I
Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3-b. — ziyouz.com
Abdullaxon I ABDULLAXON I, Abdulla Sulton (15-a. oxiri — 1540.14.9, Samarqand) — Movarounnahr xoni (1540 y. mart— sent.). Abulxayrxonning nevarasi, Köçkunçixonntm öğli.
A.1 köp yillar davomida Yassi (Turkiston)da hokimlik qilgan (taxm. 1514—40 y. mart). Ubaydullaxon vafot etgaç (1540 y. mart), Buxoro xonligi qisqa muddat 3 qismga bölingan davrda Samarqandda hukmronlik qilgan. A. I Samarqandda Registon yaqinidagi Çihil (Çil) Duxtaron qabristonida dafn etilgan. Uning vafotidan söng samarqanddagi şayboniylar taxtiga ukasi Abdullatifxon ötirgan.
Ad.: Istoriya Özbekistana, t.Z (XVI — per-vaya polovina XIX veka). T., 1993.
ABDULLOH ibn ABBOS (619 y., hoz. Saudiya Arabistonidagi aşşib — 686, atToif, öşa yerda) — islom ta'limoti şarhlovçilaridan, faqih, Muhammad (sav)ning amakivaççasi. musulmon rivoyatlariga köra, A. ibn A.Rasululloh va sahobalarning qilgan işlari, aytgan sözlari haqidagi hikoyalarni töplaş (hadislar) maq-sadidagi ğoyani ilk bor ilgari surgan. A. ibn A. nihoyatda ilmli bölganligi tufayli «Xabr al-umma» («Jamoa donişmandi») laqabiga sazovor bölgan. A. ibn A. Qur'onni tafsir qiluvçi, fiqhga oid masalalarni şarhlovçi (huquqqa doir masalalar böyiça uning özi xulosa çiqargan), johiliyat davri tarixi, Muhammad(sav) ning ğazotlariga oid hikoyalarni yetkazuvçi sifatida maşhur bölgan.
ABDULLOH ibn az-ZUBAYR (624- 692) — ilk islom davridagi maşhur siyosiy arboblardan biri. 680 y. umaviylar xalifasi Yazid ibn Muoviyaga qarşi çiqqan. 683 y. Yazid vafotidan söng A. ibn 3. Iroq, Jan. Arabiston, Misr va Suriyaning katta qismida xalifa deb e'tirof etilgan. 687 y. A. ibn 3. qöşini al-Muxtor boşçiligidagi isyonçi şialar ustidan ğalaba qozongan. Umaviylar hokimiyati mustahkamlangaç, xalifa Abdulmalikning Haj-joj ibn Yusuf qömondonligi ostidagi qöşini A. ibn 3. tarafdorlarini Makkai mukarramada qamal qilgan. A. ibn 3. jangda halok bölgan.
ABDULLOH ibn HUSAYN (1882, makka — 1951.20.7, Quddus) — Transiordaniya amiri (1921—46) va qiroli (1946—50), Iordaniya qiroli (1950 y.dan). 1916—18 y.lardagi Hijoz qözğolonida qatnaşgan. 1921 y. ingliz mandatli boşqaruvdagi Transiordaniya muxtor amirligi amiri deb e'ti-rof etilgan. Davlatni idora etiş organlari, şuningdek, arab legionini tuzgan. 1946—48 y.larda Falastinning arab qismiga da'vogarlik qilgan. Iordaniyani 1948—49 y.lardagi arab-isroil uruşiga jalb qilgan (q. Arab-Isroil uruşi), Iordan daryosining ğarbiy sohilini zörlik bilan qöşib olgan. Terrorçi tomonidan öldirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБДУЛЛАХОН I, Абдулла Султон (15-а. охири — 1540.14.9, Самарқанд) — Мовароуннаҳр хони (1540 й. март— сент.). Абулхайрхоннинг невараси, Кўчкунчихоннтм ўғли.
А.1 кўп йиллар давомида Ясси (Туркистон)да ҳокимлик қилган (тахм. 1514—40 й. март). Убайдуллахон вафот этгач (1540 й. март), Бухоро хонлиги қисқа муддат 3 қисмга бўлинган даврда Самарқандда ҳукмронлик қилган. А. I Самарқандда Регистон яқинидаги Чиҳил (Чил) Духтарон қабристонида дафн этилган. Унинг вафотидан сўнг самарқанддаги шайбонийлар тахтига укаси Абдуллатифхон ўтирган.
Ад.: История Ўзбекистана, т.З (XVI — пер-вая половина XIX века). Т., 1993.
АБДУЛЛОҲ ибн АББОС (619 й., ҳоз. Саудия Арабистонидаги ашшиб — 686, атТоиф, ўша ерда) — ислом таълимоти шарҳловчиларидан, фақиҳ, Муҳаммад (сав)нинг амакиваччаси. мусулмон ривоятларига кўра, А. ибн А.Расулуллоҳ ва саҳобаларнинг қилган ишлари, айтган сўзлари ҳақидаги ҳикояларни тўплаш (ҳадислар) мақ-садидаги ғояни илк бор илгари сурган. А. ибн А. ниҳоятда илмли бўлганлиги туфайли «Хабр ал-умма» («Жамоа донишманди») лақабига сазовор бўлган. А. ибн А. Қуръонни тафсир қилувчи, фиқҳга оид масалаларни шарҳловчи (ҳуқуққа доир масалалар бўйича унинг ўзи хулоса чиқарган), жоҳилият даври тарихи, Муҳаммад(сав) нинг ғазотларига оид ҳикояларни етказувчи сифатида машҳур бўлган.
АБДУЛЛОҲ ибн аз-ЗУБАЙР (624- 692) — илк ислом давридаги машҳур сиёсий арбоблардан бири. 680 й. умавийлар халифаси Язид ибн Муовияга қарши чиққан. 683 й. Язид вафотидан сўнг А. ибн 3. Ироқ, Жан. Арабистон, Миср ва Суриянинг катта қисмида халифа деб эътироф этилган. 687 й. А. ибн 3. қўшини ал-Мухтор бошчилигидаги исёнчи шиалар устидан ғалаба қозонган. Умавийлар ҳокимияти мустаҳкамлангач, халифа Абдулмаликнинг Ҳаж-жож ибн Юсуф қўмондонлиги остидаги қўшини А. ибн 3. тарафдорларини Маккаи мукаррамада қамал қилган. А. ибн 3. жангда ҳалок бўлган.
АБДУЛЛОҲ ибн ҲУСАЙН (1882, макка — 1951.20.7, Қуддус) — Трансиордания амири (1921—46) ва қироли (1946—50), Иордания қироли (1950 й.дан). 1916—18 й.лардаги Ҳижоз қўзғолонида қатнашган. 1921 й. инглиз мандатли бошқарувдаги Трансиордания мухтор амирлиги амири деб эъти-роф этилган. Давлатни идора этиш органлари, шунингдек, араб легионини тузган. 1946—48 й.ларда Фаластиннинг араб қисмига даъвогарлик қилган. Иорданияни 1948—49 й.лардаги араб-исроил урушига жалб қилган (қ. Араб-Исроил уруши), Иордан дарёсининг ғарбий соҳилини зўрлик билан қўшиб олган. Террорчи томонидан ўлдирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.