Abdulmöminxon
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 38-b. — ziyouz.com
Abdulmöminxon (7-1599) -Şayboniylardan. Abdullaxon II ning öğli. Balx va Badaxşon hokimi (1582— 98). Buxoroxoni (1598-1599). 1589 y. dan ota-bola munosabatlari keskin yomonlaşadi. Çunki, Abdullaxon II Hirotni safaviylardan qaytarib olgaç, uni öz öğli qolib, Qulbobo Kökaldoşga in'om qiladi. Buning ustiga u Xurosondagi noiblari — Qulbobo Kökaldoş, Dinmuhammad sulton va b.ga yozma farmon jönatib, A.ga itoat etmaslikni va hatto biror qulay fursatdan foydalanib uni jisman yöq qilişni buyuradi. Şuningdek, u Niso, Obivard va Durun hokimi Nurmuhammadxonni qöllab-quvvatlab, uni A.ga qarşi uruşga undaydi. Bundan darğazab bölgan. A. 1597 y. kuzida otasiga qarşi boş kötarib, Balx va Badaxşon qöşini b-n Amudaryo böyiga kelgan. Abdullaxon II ning qöşini Nasaf (Qarşi) atro-fida joylaşgan. Abdullaxonga kömakka viloyat hokimlari, maye: Axsi va Andijon hokimi Özbek sulton öz qöşinlarini yuborgan. Buxoro va Balx ulamolari aralaşuvi b-n ota-bola örtasidagi nizoga barham berilgan. A. otasi vafot etgaç, Buxoroga qaytib taxtni egallagan. U Eron safaviylari b-n Xuroson uçun kuraşni davom ettirgan.
A. möğullar vayron qilgan Balx qal'asini qayta qurdirgan, Balxdagi Xoja Abu Nasr Porso mozorida haşamatli köşk bunyod ettirgan.
Ad.: Ahmedov B. A., Istoriko-geografiçeskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv., T., 1985.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБДУЛМЎМИНХОН (7-1599) -Шайбонийлардан. Абдуллахон II нинг ўғли. Балх ва Бадахшон ҳокими (1582— 98). Бухорохони (1598-1599). 1589 й. дан ота-бола муносабатлари кескин ёмонлашади. Чунки, Абдуллахон II Ҳиротни сафавийлардан қайтариб олгач, уни ўз ўғли қолиб, Қулбобо Кўкалдошга инъом қилади. Бунинг устига у Хуросондаги ноиблари — Қулбобо Кўкалдош, Динмуҳаммад султон ва б.га ёзма фармон жўнатиб, А.га итоат этмасликни ва ҳатто бирор қулай фурсатдан фойдаланиб уни жисман йўқ қилишни буюради. Шунингдек, у Нисо, Обивард ва Дурун ҳокими Нурмуҳаммадхонни қўллаб-қувватлаб, уни А.га қарши урушга ундайди. Бундан дарғазаб бўлган. А. 1597 й. кузида отасига қарши бош кўтариб, Балх ва Бадахшон қўшини б-н Амударё бўйига келган. Абдуллахон II нинг қўшини Насаф (Қарши) атро-фида жойлашган. Абдуллахонга кўмакка вилоят ҳокимлари, мае: Ахси ва Андижон ҳокими Ўзбек султон ўз қўшинларини юборган. Бухоро ва Балх уламолари аралашуви б-н ота-бола ўртасидаги низога барҳам берилган. А. отаси вафот этгач, Бухорога қайтиб тахтни эгаллаган. У Эрон сафавийлари б-н Хуросон учун курашни давом эттирган.
А. мўғуллар вайрон қилган Балх қалъасини қайта қурдирган, Балхдаги Хожа Абу Наср Порсо мозорида ҳашаматли кўшк бунёд эттирган.
Ад.: Аҳмедов Б. А., Историко-географическая литература Средней Азии XVI—XVIII вв., Т., 1985.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.