Abdulqodir Muhitdinov
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 943–944-b. — ziyouz.com
Muhitdinov Abdulqodir (1892, Buxoro — 1934.1.6, Toşkent) — Buxorodagi jadidçilik harakati namoyandasi, siyosat arbobi. Boşlanğiç ta'limni Buxoroda olgaç, Istanbul madrasasida öqidi. Otasi yirik savdogar Mirza Muhitdin Mansurov ilk jadid gaz. «Buxoroyi şarif»ni moddiy jihatdan ta'minlab turgan, yangi usul maktablariga homiylik qilgan. M.ning ilk maqolalari Orenburgdagi «Vaqt» gaz.da e'lon qilingan (1910).
Buxoroda 1917 y. aprel namoyişiayan keyin yo'ş buxoroliklar partiyasi MKga a'zo böldi. Kolesov voqeasşxş keyin Samarqand, Toşkent, Moskvada muhojirlikda yaşagan. Turkiston musulmonlari byurosi a'zosi (1919—20). «Qu-tuliş» gaz. muharriri (1920). Buxoro inqilobiy kömitasi raisi, BXSR deqqonçilik noziri (1920—21). BXSR ning dastlabki Konstitutsiyasini işlab çiqişda qatnaşgan, Buxoroda yersuv islohoti ötkazilişi taşkilotçilaridan biri. M. BXSR ning xorijiy mamlakatlar b-n Rossiya vositaçiligisiz mustaqil aloqa örnatiş, bosqinçi qizil armiyani olib çiqib ketiş, xalq militsiyasi singari milliy armiya tuzişni qat'iy talab qilgan. 1921— 24 y.larda BXSR savdo va sanoat vaziri, Buxoro Xalq xöjaligi Oliy kengaşi raisi, Buxoro Iqtisodiy kengaşi raisi, BXSR nozirlar şörosi raisining 2-muovini lavozimlarida işlagan. Örta Osiyoda milliy hududiy çegaralaniş ötkazilib, Özbekiston SSR tarkibida Tojikiston ASSR taşkil qilingaç, M. Tojikiston ASSR Xalq Komissarlari Soveta raisi qilib tayinlandi (1925—29). Tojikiston SSR tuzilgaç, u Uzbekiston SSR ta'minot Xalq Komissarligida işladi. 1933 y. 21 avg.da sovet rejimi tomonidan M. qamoqqa olinib, unga «burjua millatçisi» tam-ğasi yopiştirildi va 1934 y. 1 iyunda otib taşlandi.
Ad.: Ayniy S, Buxoro inqilobi tarixi uçun materiallar, M., 1926; Rajabov K,., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga karşi kuraş, T., 2002.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҲИТДИНОВ Абдулқодир (1892, Бухоро — 1934.1.6, Тошкент) — Бухородаги жадидчилик ҳаракати намояндаси, сиёсат арбоби. Бошланғич таълимни Бухорода олгач, Истанбул мадрасасида ўқиди. Отаси йирик савдогар Мирза Муҳитдин Мансуров илк жадид газ. «Бухоройи шариф»ни моддий жиҳатдан таъминлаб турган, янги усул мактабларига ҳомийлик қилган. М.нинг илк мақолалари Оренбургдаги «Вақт» газ.да эълон қилинган (1910).
Бухорода 1917 й. апрель намойишиаян кейин ё’ш бухороликлар партияси МКга аъзо бўлди. Колесов воқеасшхш кейин Самарқанд, Тошкент, Москвада муҳожирликда яшаган. Туркистон мусулмонлари бюроси аъзоси (1919—20). «Қу-тулиш» газ. муҳаррири (1920). Бухоро инқилобий кўмитаси раиси, БХСР деққончилик нозири (1920—21). БХСР нинг дастлабки Конституциясини ишлаб чиқишда қатнашган, Бухорода ерсув ислоҳоти ўтказилиши ташкилотчиларидан бири. М. БХСР нинг хорижий мамлакатлар б-н Россия воситачилигисиз мустақил алоқа ўрнатиш, босқинчи қизил армияни олиб чиқиб кетиш, халқ милицияси сингари миллий армия тузишни қатъий талаб қилган. 1921— 24 й.ларда БХСР савдо ва саноат вазири, Бухоро Халқ хўжалиги Олий кенгаши раиси, Бухоро Иқтисодий кенгаши раиси, БХСР нозирлар шўроси раисининг 2-муовини лавозимларида ишлаган. Ўрта Осиёда миллий ҳудудий чегараланиш ўтказилиб, Ўзбекистон ССР таркибида Тожикистон АССР ташкил қилингач, М. Тожикистон АССР Халқ Комиссарлари Совета раиси қилиб тайинланди (1925—29). Тожикистон ССР тузилгач, у Узбекистон ССР таъминот Халқ Комиссарлигида ишлади. 1933 й. 21 авг.да совет режими томонидан М. қамоққа олиниб, унга «буржуа миллатчиси» там-ғаси ёпиштирилди ва 1934 й. 1 июнда отиб ташланди.
Ад.: Айний С, Бухоро инқилоби тарихи учун материаллар, М., 1926; Ражабов К,., Бухорога қизил армия босқини ва унга карши кураш, Т., 2002.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.