Abduqodir Hojimetoviç Hayitmetov

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52-b. — ziyouz.com

Hayitmetov Abduqodir Hojimetoviç (1926.27.5, Danğara tumani Qiyoliqum qişloği — 2005.7.5, Toşkent) — adabiyotşunos olim. Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi (1978), Filol. Fanlari d-ri (1965), prof. (1970). Örta Osiyo un-tining şarqşunoslik f-tini tugatgan (1949). Özbekistan FA Til va adabiyot in-tida kiçik (1953-57), katta ilmiy xodim (1957—67), direktorning ilmiy işlar böyiça örinbosari va bölim mudiri (1967—70; 1971—98), ilmiy maslahatçi (1998—2003), yetakçi ilmiy xodim (2003 ydan).

H.ning adabiy-ilmiy faoliyati 50-y. larda hikoya va maqolalar yoziş bilan boşlangan. Keyinçalik u faqati. t. işlari bilan şuğullangan va uning ilmiy faoliyati, asosan, buyuk özbek şoiri Alişer Navoiy ijodini örganişga bağişlangan. H. «Alişer Navoiyning adabiy-tanqidiy qaraşlari» (1959), «Navoiy lirikasi» (1961), «Navoiyning ijodiy metodi» (1963), «Şarq adabiyotining ijodiy metodi tarixidan», «Navoiy dahosi» (1970), «Hayot-baxş çaşma» (1974), «Navoiyxonlik suhbatlari» (1993) kabi asarlari bilan navoiyşunoslik fanini yangi bos-qiçga kötargan.

H. ilmiy faoliyatining muhim qismini özbek mumtoz adabiyoti tarixini yaratiş bilan boğlits işlar taşkil etadi. Uning ilmiy rahbarligi va bevosita iştirokida özbek tilida 5 j.li (1977—80), rus tilida 2 j.li (1991-92) «Özbek adabiyoti tarixi» yaratilgan. Bundan taşqari, olim 4 j.li «Uzbek adabiyoti» majmuasi, 3 j.li «Uzbek poeziyasi antologiyasi», Ali-şer Navoiyning 15 va 20 j.li asarlar töplamlarini tuzişda faol iştirok etgan. Navoiyning «Hayrat ul-abror» hamda «Farhod va Şirin» dos-tonlarining nasriy variantlarini tayyorlab naşr etgan. Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti la-ureati (1967, 1992). «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan taqdirlangan (2003).

As: Tabarruk izlar izidan, T., 1979; meros va ixlos, T., 1985; Navoiyxonlik suhbatlari, T., 1993; Temuriylar davri özbek adabiyoti, T., 1996.

Ad.: Abduqodir Hojimetoviç Hayitmetov (biobibliografiya), T., 1986; Vohidov R., Navoiy qalbila sirlaşgan inson, T., 1999.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҲАЙИТМЕТОВ Абдуқодир Ҳожиметович (1926.27.5, Данғара тумани Қиёлиқум қишлоғи — 2005.7.5, Тошкент) — адабиётшунос олим. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби (1978), Филол. Фанлари д-ри (1965), проф. (1970). Ўрта Осиё ун-тининг шарқшунослик ф-тини тугатган (1949). Ўзбекистан ФА Тил ва адабиёт ин-тида кичик (1953-57), катта илмий ходим (1957—67), директорнинг илмий ишлар бўйича ўринбосари ва бўлим мудири (1967—70; 1971—98), илмий маслаҳатчи (1998—2003), етакчи илмий ходим (2003 йдан).

Ҳ.нинг адабий-илмий фаолияти 50-й. ларда ҳикоя ва мақолалар ёзиш билан бошланган. Кейинчалик у фақати. т. ишлари билан шуғулланган ва унинг илмий фаолияти, асосан, буюк ўзбек шоири Алишер Навоий ижодини ўрганишга бағишланган. Ҳ. «Алишер Навоийнинг адабий-танқидий қарашлари» (1959), «Навоий лирикаси» (1961), «Навоийнинг ижодий методи» (1963), «Шарқ адабиётининг ижодий методи тарихидан», «Навоий даҳоси» (1970), «Ҳаёт-бахш чашма» (1974), «Навоийхонлик суҳбатлари» (1993) каби асарлари билан навоийшунослик фанини янги бос-қичга кўтарган.

Ҳ. илмий фаолиятининг муҳим қисмини ўзбек мумтоз адабиёти тарихини яратиш билан боғлиц ишлар ташкил этади. Унинг илмий раҳбарлиги ва бевосита иштирокида ўзбек тилида 5 ж.ли (1977—80), рус тилида 2 ж.ли (1991-92) «Ўзбек адабиёти тарихи» яратилган. Бундан ташқари, олим 4 ж.ли «Узбек адабиёти» мажмуаси, 3 ж.ли «Узбек поэзияси антологияси», Али-шер Навоийнинг 15 ва 20 ж.ли асарлар тўпламларини тузишда фаол иштирок этган. Навоийнинг «Ҳайрат ул-аброр» ҳамда «Фарҳод ва Ширин» дос-тонларининг насрий вариантларини тайёрлаб нашр этган. Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти ла-уреати (1967, 1992). «Буюк хизматлари учун» ордени билан тақдирланган (2003).

Ас: Табаррук излар изидан, Т., 1979; мерос ва ихлос, Т., 1985; Навоийхонлик суҳбатлари, Т., 1993; Темурийлар даври ўзбек адабиёти, Т., 1996.

Ад.: Абдуқодир Ҳожиметович Ҳайитметов (биобиблиография), Т., 1986; Воҳидов Р., Навоий қалбила сирлашган инсон, Т., 1999.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.