Abdurasulov Hojiabdulaziz
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 187–188-b. — ziyouz.com
Hojiabdulaziz Abdurasulov (Ra-sulov; 1852 — Samarqand — 1936) — xonanda, sozanda (tanbur, dutor), bastakor, Özbekiston xalqartisti (1932). Tanbur ijroçiligi va Şaşmaqomning çolğu yöllarini Hoji Rahim-berdidan, hofizlik san'ati sirlarini hamda Nasr şö'balarini samarqandlik Borux hofiz, keyinçalik Ota Jalollan örgangan. Haj safarlarini qilib (1887-88 va 1907-08), Eron, Arabiston, Hindiston, Afğo-niston xalqlari musiqa madaniyati, ijroçilik uslublari bilan tanişgan, öz san'atini ham namoyiş etgan. 1920- y.lari konsert guruhlarida qatnaşgan, musiqa tögaraklarini taşkil etgan. Samarqandda Musiqa va xoreografiya in-tida öqituvçi (1928 — 31); M.Aşrafiy, T.Sodiqov, Yu. va R.Rajabiylar, I.Ikromov, M.Burhonov, D.Zokirov, M.Leviyev, N.Ha-sanov kabi san'atkorlar H.dan ta'lim olişgan.
H. murakkab aşula yöllarini öz ovoziga moslab, ijodiy yondoşgan holda özbek va tojik tillarida mahorat bilan aytgan. U «Guluzorim»p turk, «Bozurgoniy»ga Zebo pari, «Be-bokna» va «Uşşoq» yöllariga Namudi Uzzol, «Abdu-rahmonbegi»ga namudi Navo avjlarini boğlab, ularning ta'sirçanlik va yoqimlilik kuçini orttirgan. «Uşşoq» şu tufayli ham «Uş-şoqi Hoji» va «Samarqand Uş-şoği» nomlari b-n maşhur. Xonanda repertuarida 200 dan ortiq xalq aşulalari va maqom yöllari bulib, ular içida mumtoz musiqa asarlari asosiy örin tutadi. Jumladan, «Uşşoq», uning taronasi, qaşqarçasi va ufari, «Rosti Panjgoh», «Iroq» va «Navo» maqomlari yöli, «Abdurahmonbegi-1», uning ufari, «Nasrulloyi», «Iroq»ning qaşqarçasi va ufari, «Gulyor», «Orazi Gulyor», «Ufar», «Arzimni aytay», «Qurbon ölam» va h.k. kuy va aşula yöllari alohida ajralib turadi. Ularni H. Şarq mumtoz şoirlari — Hofiz, Navoiy, Fuzuliy, Zebun-niso, Amiriy, Fazliy kabilarning ğazallari bilan aytgan. H. mohir sozanda sifatida ham tanilgan bölib, maqom yöllarini tanbur va dutorda ijro etgan. Ijrosidagi köpgina aşulalar 1909 yildan boşlab gramplastinka va fonograflarga yozib olingan. Samarqand musiqa kollsjiga H. nomi berilgan. 1997 y.dan Samarqandda H. nomidagi xonandalar tanlovi ötkazilmoqda. H. vafotidap söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan (2001).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҲОЖИАБДУЛАЗИЗ Абдурасулов (Ра-сулов; 1852 — Самарқанд — 1936) — хонанда, созанда (танбур, дутор), бастакор, Ўзбекистон халқартисти (1932). Танбур ижрочилиги ва Шашмақомнинг чолғу йўлларини Ҳожи Раҳим-бердидан, ҳофизлик санъати сирларини ҳамда Наср шўъбаларини самарқандлик Борух ҳофиз, кейинчалик Ота Жалоллан ўрганган. Ҳаж сафарларини қилиб (1887-88 ва 1907-08), Эрон, Арабистон, Ҳиндистон, Афғо-нистон халқлари мусиқа маданияти, ижрочилик услублари билан танишган, ўз санъатини ҳам намойиш этган. 1920- й.лари концерт гуруҳларида қатнашган, мусиқа тўгаракларини ташкил этган. Самарқандда Мусиқа ва хореография ин-тида ўқитувчи (1928 — 31); М.Ашрафий, Т.Содиқов, Ю. ва Р.Ражабийлар, И.Икромов, М.Бурҳонов, Д.Зокиров, М.Левиев, Н.Ҳа-санов каби санъаткорлар Ҳ.дан таълим олишган.
Ҳ. мураккаб ашула йўлларини ўз овозига мослаб, ижодий ёндошган ҳолда ўзбек ва тожик тилларида маҳорат билан айтган. У «Гулузорим»п турк, «Бозургоний»га Зебо пари, «Бе-бокна» ва «Ушшоқ» йўлларига Намуди Уззол, «Абду-раҳмонбеги»га намуди Наво авжларини боғлаб, уларнинг таъсирчанлик ва ёқимлилик кучини орттирган. «Ушшоқ» шу туфайли ҳам «Уш-шоқи Ҳожи» ва «Самарқанд Уш-шоғи» номлари б-н машҳур. Хонанда репертуарида 200 дан ортиқ халқ ашулалари ва мақом йўллари булиб, улар ичида мумтоз мусиқа асарлари асосий ўрин тутади. Жумладан, «Ушшоқ», унинг таронаси, қашқарчаси ва уфари, «Рости Панжгоҳ», «Ироқ» ва «Наво» мақомлари йўли, «Абдураҳмонбеги-1», унинг уфари, «Насруллойи», «Ироқ»нинг қашқарчаси ва уфари, «Гулёр», «Орази Гулёр», «Уфар», «Арзимни айтай», «Қурбон ўлам» ва ҳ.к. куй ва ашула йўллари алоҳида ажралиб туради. Уларни Ҳ. Шарқ мумтоз шоирлари — Ҳофиз, Навоий, Фузулий, Зебун-нисо, Амирий, Фазлий кабиларнинг ғазаллари билан айтган. Ҳ. моҳир созанда сифатида ҳам танилган бўлиб, мақом йўлларини танбур ва дуторда ижро этган. Ижросидаги кўпгина ашулалар 1909 йилдан бошлаб грампластинка ва фонографларга ёзиб олинган. Самарқанд мусиқа коллсжига Ҳ. номи берилган. 1997 й.дан Самарқандда Ҳ. номидаги хонандалар танлови ўтказилмоқда. Ҳ. вафотидап сўнг «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган (2001).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.