Ablyatsiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53-b. — ziyouz.com
Ablyatsiya (qad. lot. ablatio — olib ketmoq) — 1) qaynoq gaz oqimining qattiq jism sirtidan moddalarni sidirib ketişi (eroziya, sublimatsiya, eriş tufayli). Kosmik apparatlar va eltuvçi raketalarning boş qismlari atm.ga kirganda ularni himoya qiliş tadbiri, şuningdek raketa dvigatellari kameralarining sovitilişi A.ga asoslanadi; 2) muzlik yoki qor qoplamining erişi, buglanişi yoki mexanik parçalanişi (şamol uçirişi, aysberglarga ajralişi va h.k.) natijasida massasining kamayişi. Asosan iqlimiy omillarga boğliq. Namoyon bölişiga qarab A.ning 3 ta turi farq qilinadi: muz osti, içki va yuza A. Muz osti Axi Yerning içki issiqligi muz ostiga çiqişidan, içki A. muzning işqalanişi, suv va havo sirkulyatsiyasi natijasida, yuza A. esa asosan quyoş radiatsiyasidan vujudga keladi. «A» atamasi ba'zan «yuza qatlamning yuvilişi» sinonimi sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБЛЯЦИЯ (қад. лот. ablatio — олиб кетмоқ) — 1) қайноқ газ оқимининг қаттиқ жисм сиртидан моддаларни сидириб кетиши (эрозия, сублимация, эриш туфайли). Космик аппаратлар ва элтувчи ракеталарнинг бош қисмлари атм.га кирганда уларни ҳимоя қилиш тадбири, шунингдек ракета двигателлари камераларининг совитилиши А.га асосланади; 2) музлик ёки қор қопламининг эриши, бугланиши ёки механик парчаланиши (шамол учириши, айсбергларга ажралиши ва ҳ.к.) натижасида массасининг камайиши. Асосан иқлимий омилларга боғлиқ. Намоён бўлишига қараб А.нинг 3 та тури фарқ қилинади: муз ости, ички ва юза А. Муз ости Ахи Ернинг ички иссиқлиги муз остига чиқишидан, ички А. музнинг ишқаланиши, сув ва ҳаво циркуляцияси натижасида, юза А. эса асосан қуёш радиациясидан вужудга келади. «А» атамаси баъзан «юза қатламнинг ювилиши» синоними сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.