Abstraksionizm
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 60-b. — ziyouz.com
Abstraksionizm (lot. abstractio -mavhumlik, noma'lumlik, uzoqlaşiş). 20-a.da avval tasviriy san'atda paydo bölib, keyin adabiyotga öz ta'sirini ötkazgan oqim. Namoyandalari — Çarlz Novard, Styuoriy Devis, Krauford, Retner, Morris, M. Seyfer, P. Mondrian, Paulo Kleye va b. san'at borliqning emas, san'atkor his-tuyğularining in'ikosi degan ğoyani ilgari surişgan. Bu oqimdagilar ijodida his, tuyğu, xayol borliqdan uzilgan çiziqlar, geometrik şakllarda namoyon böladi, şakl va mazmun bir-biriga singib ketadi, ya'ni an'anaviy tuşunçadagi mazmun va şakl öz mohiya-tini yöqotadi. A.ning ta'siri fransuz şe'riyatida ayniqsa sezilarlidir. A. badiiy adabiyotda «antiroman» va b. körinişlarda namoyon bölmoqda. A. oqimi namoyandalari «voqelikni inkor etiş evaziga ruhiy voqelik» yaratmoqçi böladilar.
50-y.larda A. san'atning «Belgilar san'ati», «iyerogliflar», «kalligrafiya» kabi içki yönalişlari paydo böldi. A. san'atga ma'lum bir uslubiy yangilik olib kelgan bölsada, taniqli mutafakkir va san'atkorlarning tanqidiga uçradi. Xususan, A. Kamyu voqelikdan mutlaq uzilgan asarning faqat voqelikka yopişib olgan asardan farqi yöq deb qaraydi. Kamyuning fikriça, san'at voqelik va san'atkor his-tuyğulari örtasidagi erkin va tabiiy uyğunlaşuvdan paydo böladi. Lekin A. san'at va uning tasvir usullari haqidagi tasavvörni boyitgani uçun ham klmmatlidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБСТРАКЦИОНИЗМ (лот. abstractio -мавҳумлик, номаълумлик, узоқлашиш). 20-а.да аввал тасвирий санъатда пайдо бўлиб, кейин адабиётга ўз таъсирини ўтказган оқим. Намояндалари — Чарльз Новард, Стюорий Девис, Крауфорд, Рэтнер, Моррис, М. Сейфер, П. Мондриан, Пауло Клее ва б. санъат борлиқнинг эмас, санъаткор ҳис-туйғуларининг инъикоси деган ғояни илгари суришган. Бу оқимдагилар ижодида ҳис, туйғу, хаёл борлиқдан узилган чизиқлар, геометрик шаклларда намоён бўлади, шакл ва мазмун бир-бирига сингиб кетади, яъни анъанавий тушунчадаги мазмун ва шакл ўз моҳия-тини йўқотади. А.нинг таъсири француз шеъриятида айниқса сезиларлидир. А. бадиий адабиётда «антироман» ва б. кўринишларда намоён бўлмоқда. А. оқими намояндалари «воқеликни инкор этиш эвазига руҳий воқелик» яратмоқчи бўладилар.
50-й.ларда А. санъатнинг «Белгилар санъати», «иероглифлар», «каллиграфия» каби ички йўналишлари пайдо бўлди. А. санъатга маълум бир услубий янгилик олиб келган бўлсада, таниқли мутафаккир ва санъаткорларнинг танқидига учради. Хусусан, А. Камю воқеликдан мутлақ узилган асарнинг фақат воқеликка ёпишиб олган асардан фарқи йўқ деб қарайди. Камюнинг фикрича, санъат воқелик ва санъаткор ҳис-туйғулари ўртасидаги эркин ва табиий уйғунлашувдан пайдо бўлади. Лекин А. санъат ва унинг тасвир усуллари ҳақидаги тасаввўрни бойитгани учун ҳам клмматлидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.