Abu Muslim harakati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 65-b. — ziyouz.com
Abu Muslim harakati - 747 -750 y.larda arab xalifaligining şarqiy qismi — Movarounnahr va Xurosonda umaviylar hukmronligiga qarşi kötarilgan harakat. Unga Abu Muslim boşçilik qilgan. Harakatning asosiy kuçi şahar hunarmandlari va qişloq mehnatkaşlari, Movarounnahr va Xurosonning mahalliy zodagonlari, umaviylar siyosatidan norozi bölgan Xurosondagi arab muxolifatçi guruhlari va kullar edi. Umaviylarga qarşi harakatni kuçaytiriş maqsadida Abu Muslim Marv yaqinidagi Safizanj, Moxuvon (Mahon) va Şavvol qişloqlarini qarorgohga aylantirib, xalifalikka qarşi taşviqot olib boradi. Abu Muslim soliqlarni qisqartiriş va majburiy haşar işlarini bekor qilişga va'da beradi. Şu sababli harakat ayrim joylarda mulkdorlarga qarşi keskin tus oladi. 747 y. dek.— 748 y. yanv.da Abu Muslim umaviylarning Xurosondagi voliysi Nasr ibn Sayyorni yengib, Marv ş.ni, 748 y.da Nişopur va Tus ş.larini egallaydi. 748 y.da xalifalikning poytaxti Damaşqqa yuriş qiladi, 749 y.da Nahovand yaqinida umaviylarni tor-mor etib, 750 y. boşlarida Katta Zab daryosi böyida hal qiluvçi ğalabaga erişdi va xalifa Marvon II ni taxtdan olib taşladi. Uning örniga payğambar(sav) ning amakisi Abbos avlodidan bölgan Abul Abbos as-Saffoh (750 — 754) xalifa böladi. Şu b-n xalifalik abbosiylar qöliga ötadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБУ МУСЛИМ ҲАРАКАТИ - 747 -750 й.ларда араб халифалигининг шарқий қисми — Мовароуннаҳр ва Хуросонда умавийлар ҳукмронлигига қарши кўтарилган ҳаракат. Унга Абу Муслим бошчилик қилган. Ҳаракатнинг асосий кучи шаҳар ҳунармандлари ва қишлоқ меҳнаткашлари, Мовароуннаҳр ва Хуросоннинг маҳаллий зодагонлари, умавийлар сиёсатидан норози бўлган Хуросондаги араб мухолифатчи гуруҳлари ва куллар эди. Умавийларга қарши ҳаракатни кучайтириш мақсадида Абу Муслим Марв яқинидаги Сафизанж, Мохувон (Маҳон) ва Шаввол қишлоқларини қароргоҳга айлантириб, халифаликка қарши ташвиқот олиб боради. Абу Муслим солиқларни қисқартириш ва мажбурий ҳашар ишларини бекор қилишга ваъда беради. Шу сабабли ҳаракат айрим жойларда мулкдорларга қарши кескин тус олади. 747 й. дек.— 748 й. янв.да Абу Муслим умавийларнинг Хуросондаги волийси Наср ибн Сайёрни енгиб, Марв ш.ни, 748 й.да Нишопур ва Тус ш.ларини эгаллайди. 748 й.да халифаликнинг пойтахти Дамашққа юриш қилади, 749 й.да Наҳованд яқинида умавийларни тор-мор этиб, 750 й. бошларида Катта Заб дарёси бўйида ҳал қилувчи ғалабага эришди ва халифа Марвон II ни тахтдан олиб ташлади. Унинг ўрнига пайғамбар(сав) нинг амакиси Аббос авлодидан бўлган Абул Аббос ас-Саффоҳ (750 — 754) халифа бўлади. Шу б-н халифалик аббосийлар қўлига ўтади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.