Abu Vasr Kursaviy

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 802–803-b. — ziyouz.com

Kursaviy Abu Vasr (1776, Kursa, Tatariston — 1812, Istanbul) — is-lomdagi islohotçilik harakati va tatar ma'rifatparvarligining asosçisi. Mahalliy madrasada öqigan. 19- a. boşida Buxoroga kelib Niyozquli at-Turkmaniy (naqşbandiya — mujaddadiya tariqatining maşhur şayxlaridan biri) qölida tahsil olgan. Buxoro madrasalaridagi öquv tizimini isloh qiliş böyiça öz dasturini işlab çiqqan. Aqoid va Kalom masalalarida Buxoro ulamolari b-n tortişib qolgan. Yirik ilohiyotçi olim Sa'daddin at-Taftazoniy (1390 y.v.e.) kitobiga yozgan şarhida K. öz fikrini oşqora bayon qilgan. 1808—09 y.larda Buxoro amiri Haydar huzurida bölgan ulamolar majlisida öz qaraşlarini qatiyat b-n himoya qilsa ham, u dahriylikda ayblanib, qisqa muddat tutqunlikda saqlangan. Buxorodagi mudarris ustozlarining talabi b-n ozodlikka çiqarilgan. K. öz yurti — Qozon yaqinidagi Yuqori Kursa qişloğiga qaytib, mahalliy madrasada mudarris bölgan. U öz qaraşlarini maşhur «Al-Irşod lil-ibod» risolasida bayon qilgan. Makkaga haj safari paytida Istanbulda vafot etgan va öşa yerda dafn qilingan.

K. ğoyalari hayotlik çoğida unçalik şuhrat topmagan. 19-a. 2-yarmida Marjoniyning asarlari orqali K.ning islom ilohiyotçisi va ma'rifatparvarlik ğoyalari tarqatuvçisi ekanligi tan olingan. Turkistonda uning qaraşlari keng tarqalgan va köplab tarafdorlari bölgan.

Ad.: Islam v tatarskom mire: istoriya i sovremennost, Kazan, 1997; Islam va territorii bivşey Rossiyskoy imperii, vipusk-2, M., 1999.

Qahramon Rajabov, Revat Şigabutdinov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУРСАВИЙ Абу Васр (1776, Курса, Татаристон — 1812, Истанбул) — ис-ломдаги ислоҳотчилик ҳаракати ва татар маърифатпарварлигининг асосчиси. Маҳаллий мадрасада ўқиган. 19- а. бошида Бухорога келиб Ниёзқули ат-Туркманий (нақшбандия — мужаддадия тариқатининг машҳур шайхларидан бири) қўлида таҳсил олган. Бухоро мадрасаларидаги ўқув тизимини ислоҳ қилиш бўйича ўз дастурини ишлаб чиққан. Ақоид ва Калом масалаларида Бухоро уламолари б-н тортишиб қолган. Йирик илоҳиётчи олим Саъдаддин ат-Тафтазоний (1390 й.в.э.) китобига ёзган шарҳида К. ўз фикрини ошқора баён қилган. 1808—09 й.ларда Бухоро амири Ҳайдар ҳузурида бўлган уламолар мажлисида ўз қарашларини қатьият б-н ҳимоя қилса ҳам, у даҳрийликда айбланиб, қисқа муддат тутқунликда сақланган. Бухородаги мударрис устозларининг талаби б-н озодликка чиқарилган. К. ўз юрти — Қозон яқинидаги Юқори Курса қишлоғига қайтиб, маҳаллий мадрасада мударрис бўлган. У ўз қарашларини машҳур «Ал-Иршод лил-ибод» рисоласида баён қилган. Маккага ҳаж сафари пайтида Истанбулда вафот этган ва ўша ерда дафн қилинган.

К. ғоялари ҳаётлик чоғида унчалик шуҳрат топмаган. 19-а. 2-ярмида Маржонийнинг асарлари орқали К.нинг ислом илоҳиётчиси ва маърифатпарварлик ғоялари тарқатувчиси эканлиги тан олинган. Туркистонда унинг қарашлари кенг тарқалган ва кўплаб тарафдорлари бўлган.

Ад.: Ислам в татарском мире: история и современность, Казань, 1997; Ислам ва территории бывшей Российской империи, выпуск-2, М., 1999.

Қаҳрамон Ражабов, Реват Шигабутдинов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.