Abujahl tarvuzi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 69–70-b. — ziyouz.com
Abujahl tarvuzi — qovoqdoşlar oilasiga mansub yöğon, tugunaksimon ildizli köp yillik öt. Poyasi çirmaşuvçi yoki yer bağirlab yotuvçi, uz. 2—4 m. Barglari, asosan tuxumsimon, çetlari öyilgan, gullari sarğiş-oq; çangçili gullari (7—15 tadan) poyaning yuqori qismida — şingidda, uruğçili gullari (5—12 tadan) ösimlikning pastki qismida örnaşgan. Mevasi qora yoki qönğir, dumaloq, diametri 7—8 mm. Uruği yassi-tuxumsimon, mayda. May— iyulda gullaydi. Örta Osiyo (jumladan Özbekiston)da, Yevropada, Kavkaz, Eron va Skandinaviyada uçraydi. A.t.— dorivor ösimlik; ildizida glikozidlar, kraxmal, oşlovçi modda, smola, moçevina, olma kislotaning tuzlari borligi aniqlangan. A.t-.ning gullamasdan qazib olingan yangi ildizidan tayyorlangan essensiya gomeopatiyatsya qöllanadi. Ildizining spirtdagi eritmasi xalq tabobatida oğriq qoldiriş, jarohat, yaralarni davolaş, yötalni qoldiriş hamda bod oğriğini yöqotiş uçun işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АБУЖАҲЛ ТАРВУЗИ — қовоқдошлар оиласига мансуб йўғон, тугунаксимон илдизли кўп йиллик ўт. Пояси чирмашувчи ёки ер бағирлаб ётувчи, уз. 2—4 м. Барглари, асосан тухумсимон, четлари ўйилган, гуллари сарғиш-оқ; чангчили гуллари (7—15 тадан) поянинг юқори қисмида — шингидда, уруғчили гуллари (5—12 тадан) ўсимликнинг пастки қисмида ўрнашган. Меваси қора ёки қўнғир, думалоқ, диаметри 7—8 мм. Уруғи ясси-тухумсимон, майда. Май— июлда гуллайди. Ўрта Осиё (жумладан Ўзбекистон)да, Европада, Кавказ, Эрон ва Скандинавияда учрайди. А.т.— доривор ўсимлик; илдизида гликозидлар, крахмал, ошловчи модда, смола, мочевина, олма кислотанинг тузлари борлиги аниқланган. А.т-.нинг гулламасдан қазиб олинган янги илдизидан тайёрланган эссенция гомеопатияця қўлланади. Илдизининг спиртдаги эритмаси халқ табобатида оғриқ қолдириш, жароҳат, яраларни даволаш, йўтални қолдириш ҳамда бод оғриғини йўқотиш учун ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.