Aççiqtoş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 828–829-b. — ziyouz.com
Aççiqtoş - qöş sulfat tuzlarining kristallogidratlari. Sulfatli minerallardan 30 ga yaqini xalq tilida A. deb ataladi. Tabiiy şaroitda sof holda uçramaydi. Sof A. bir valentli va uç valentli metallar sulfatlarining issiq suvdagi eritmalarini aralaştiriş yöli b-n olinadi. Aççiqtoşli mineralni suvda eritib buğlatiş A.ni tozalaşning eng oson usulidir. A.ning barça turlari kristall şaklda, nordon ta'mli bölib, oğizni buriştiradi. A. qizdirilganda tarkibidagi suvini yöqotib, xira tortib qoladi. Örta Osiyoda şörsuv, Gugurtdoğ konlarida, Hisor tizmasida va b. joylarda uçraydi. A. könçilikda, bosma işida, foto sanoatida, gazlama böyaşda, qoğoz i. ç. da işlatiladi. Alyuminiyli A. tibbiyotda ham qöllaniladi. A. teri va şilliq pardalarni quritadi va dezinfeksiyalaydi. Aholi tomoq oğriği, oğiz öyilişi, milk yalliğlanişi kabi kasalliklarni davolaşda qadimdan A.dan foydalanib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЧЧИҚТОШ - қўш сульфат тузларининг кристаллогидратлари. Сульфатли минераллардан 30 га яқини халқ тилида А. деб аталади. Табиий шароитда соф ҳолда учрамайди. Соф А. бир валентли ва уч валентли металлар сульфатларининг иссиқ сувдаги эритмаларини аралаштириш йўли б-н олинади. Аччиқтошли минерални сувда эритиб буғлатиш А.ни тозалашнинг энг осон усулидир. А.нинг барча турлари кристалл шаклда, нордон таъмли бўлиб, оғизни буриштиради. А. қиздирилганда таркибидаги сувини йўқотиб, хира тортиб қолади. Ўрта Осиёда шўрсув, Гугуртдоғ конларида, Ҳисор тизмасида ва б. жойларда учрайди. А. кўнчиликда, босма ишида, фото саноатида, газлама бўяшда, қоғоз и. ч. да ишлатилади. Алюминийли А. тиббиётда ҳам қўлланилади. А. тери ва шиллиқ пардаларни қуритади ва дезинфекциялайди. Аҳоли томоқ оғриғи, оғиз ўйилиши, милк яллиғланиши каби касалликларни даволашда қадимдан А.дан фойдаланиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.