Adabi usul
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 172-b. — ziyouz.com
Adabi usul — xalq san'atkorlarining oilada, hamkasblar örtasida, jamiyatda özini tutişi böyiça oğzaki va yozma qoidalar. A.u. qoidalari sozanda, xonanda, suxanpardoz, masxaraboz, qiziqçi, qöğirçoqboz, dorboz, nayrangboz va b.ning risolalarida ma'lum darajada ifoda topgan. Ammo köpgina qoidalar avloddan avlodga oğzaki ötib kelgan bölib, şogirdlarga (şogirdlik 10 yilgaça davom etgan) kasb örgatiş jarayonida singdirilgan. A.u. san'atkor jamiyatning turli tabaqalariga (boyga ham, kambağalga ham) xizmat qila olişi, öz ğururini yerga urmasligi, örda adabi, Madrasa adabi, mehmonxona adabi (Yusufjon qiziq iboralari)ni bilişi, töy egasi, sayilboşi berganiga könişi, ortiqça tama qilmasligi, har qanday şaroitga çidab, tomoşani lozim saviyada körsatişi, ustozni hurmat qilişi, hamkasblar örtasida izzat-ikromni saqlay bilişi, töydan tuşganlarni taqsim qiliş çoğida talaşmasligi, nogiron, jismonan zaif kişilar ustidan kulmasligi, özini pokiza, ruhan tetik olib yurişi, heç kimsaga ozor bermasligi, qölidan kelganiça muhtojga yordam beriş kabi qoidalarni öz içiga oladi. Oğzaki va yozma A.u. qoidalariga rioya qiliş truppa rahbari (kalanpo, oqsoqol), san'atkorlar uyuşmasi boşliği (mehtar) hamda hukumat vakili (ğolibboşi, mirşabboşi) tomonidan nazorat qilib turilgan. A.u. qoidalarini buzganlar tödadan haydaliş, jarima tölaş yöli b-n jazolangan.
Muhsin Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АДАБИ УСУЛ — халқ санъаткорларининг оилада, ҳамкасблар ўртасида, жамиятда ўзини тутиши бўйича оғзаки ва ёзма қоидалар. А.у. қоидалари созанда, хонанда, суханпардоз, масхарабоз, қизиқчи, қўғирчоқбоз, дорбоз, найрангбоз ва б.нинг рисолаларида маълум даражада ифода топган. Аммо кўпгина қоидалар авлоддан авлодга оғзаки ўтиб келган бўлиб, шогирдларга (шогирдлик 10 йилгача давом этган) касб ўргатиш жараёнида сингдирилган. А.у. санъаткор жамиятнинг турли табақаларига (бойга ҳам, камбағалга ҳам) хизмат қила олиши, ўз ғурурини ерга урмаслиги, ўрда адаби, Мадраса адаби, меҳмонхона адаби (Юсуфжон қизиқ иборалари)ни билиши, тўй эгаси, сайилбоши берганига кўниши, ортиқча тама қилмаслиги, ҳар қандай шароитга чидаб, томошани лозим савияда кўрсатиши, устозни ҳурмат қилиши, ҳамкасблар ўртасида иззат-икромни сақлай билиши, тўйдан тушганларни тақсим қилиш чоғида талашмаслиги, ногирон, жисмонан заиф кишилар устидан кулмаслиги, ўзини покиза, руҳан тетик олиб юриши, ҳеч кимсага озор бермаслиги, қўлидан келганича муҳтожга ёрдам бериш каби қоидаларни ўз ичига олади. Оғзаки ва ёзма А.у. қоидаларига риоя қилиш труппа раҳбари (каланпо, оқсоқол), санъаткорлар уюшмаси бошлиғи (меҳтар) ҳамда ҳукумат вакили (ғолиббоши, миршаббоши) томонидан назорат қилиб турилган. А.у. қоидаларини бузганлар тўдадан ҳайдалиш, жарима тўлаш йўли б-н жазоланган.
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.