Adabiy öğrilik
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 181–182-b. — ziyouz.com
Adabiy öğrilik ADABIY ÖĞRILIK, plagiat - birovning asarini köçirib, öziniki qilib oliş. Bunday öğrilik muallif ijozatisiz ilmiy, adabiy, musiqiy yoki badiiy asarni öz nomidan töla yoki qisman bostirib çiqarişdan, kaşfiyot yoki ixtiroçilik takliflarini öziniki qilib olişdan iborat. Aybdor öz harakatining ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab, fuqarolik yoki jinoiy tartibda javobgarlikka tortiladi, binobarin haqiqiy muallifning huquqi tiklanadi. «Mualliflik huquqi va turdoş huquqlar töğrisida» ÖzR Qonunining 46-moddasida «huquq egasi b-n şartnoma tuzmagan holda asardan foydalanilgan taqdirda qoidabuzar huquq egasiga yetkazilgan zararning örnini, şu jumladan boy berilgan foydani qoplaşi şart» ekanligi körsatilgan. Huquq egasi qoidabuzardan özi körgan zarar örniga uning qoidabuzarlik oqibatida olgan daromadlarini undirib olişga haqli. Asardan mualliflik şartnomasida nazarda tutilmagan usulda yoki bunday şartnomaning amal qilişi töxtaganidan keyin foydalaniş asardan şartnoma tuzmagan holda foydalaniş, deb hisoblanadi. Mazkur qonunda muallif (hammualliflar)ning özi yaratgan asarga bölgan mualliflik huquqi boşqa şaxslarning ayni şu asarga mualliflik huquqi e'tirof qilinişini istisno etişi; muallif asardan öz ismişarifi, taxallusini körsatgan holda yoki imzosiz foydalaniş yoki şu tarzda foydalanişga ruxsat beriş borasida alohida huquqqa (mualliflik nomiga bölgan huquqqa) ega ekanligi ta'kidlangan (18-va 19-moddalar). Muallif öz asariga özgartişlar va qöşimçalar kiritiş hamda asarga özining roziligisiz biron-bir şaxs tomonidan özgartişlar yoki qöşimçalar kiritilişidan asarini himoya qiliş borasida alohida huquqqa (asarning daxlsizligiga bölgan huquqqa) ega (20-modda).
ÖzR Jinoyat kodeksining 149-moddasida tafakkur mulki obyektiga nisbatan mualliflik huquqini özlaştirib oliş, hammualliflikka majburlaş va ş.k. holatlar eng kam oylik iş haqining yigirma beş baravaridan yetmiş beş baravarigaça miqdorda jarima yoki beş yilgaça muayyan huquqdan mahrum qiliş yoki uç yilgaça axloq tuzatiş işlari yohud olti yilgaça qamoq bilan jazolanişi körsatilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АДАБИЙ ЎҒРИЛИК, плагиат - бировнинг асарини кўчириб, ўзиники қилиб олиш. Бундай ўғрилик муаллиф ижозатисиз илмий, адабий, мусиқий ёки бадиий асарни ўз номидан тўла ёки қисман бостириб чиқаришдан, кашфиёт ёки ихтирочилик таклифларини ўзиники қилиб олишдан иборат. Айбдор ўз ҳаракатининг ижтимоий хавфлилик даражасига қараб, фуқаролик ёки жиноий тартибда жавобгарликка тортилади, бинобарин ҳақиқий муаллифнинг ҳуқуқи тикланади. «Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида» ЎзР Қонунининг 46-моддасида «ҳуқуқ эгаси б-н шартнома тузмаган ҳолда асардан фойдаланилган тақдирда қоидабузар ҳуқуқ эгасига етказилган зарарнинг ўрнини, шу жумладан бой берилган фойдани қоплаши шарт» эканлиги кўрсатилган. Ҳуқуқ эгаси қоидабузардан ўзи кўрган зарар ўрнига унинг қоидабузарлик оқибатида олган даромадларини ундириб олишга ҳақли. Асардан муаллифлик шартномасида назарда тутилмаган усулда ёки бундай шартноманинг амал қилиши тўхтаганидан кейин фойдаланиш асардан шартнома тузмаган ҳолда фойдаланиш, деб ҳисобланади. Мазкур қонунда муаллиф (ҳаммуаллифлар)нинг ўзи яратган асарга бўлган муаллифлик ҳуқуқи бошқа шахсларнинг айни шу асарга муаллифлик ҳуқуқи эътироф қилинишини истисно этиши; муаллиф асардан ўз исмишарифи, тахаллусини кўрсатган ҳолда ёки имзосиз фойдаланиш ёки шу тарзда фойдаланишга рухсат бериш борасида алоҳида ҳуқуққа (муаллифлик номига бўлган ҳуқуққа) эга эканлиги таъкидланган (18-ва 19-моддалар). Муаллиф ўз асарига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш ҳамда асарга ўзининг розилигисиз бирон-бир шахс томонидан ўзгартишлар ёки қўшимчалар киритилишидан асарини ҳимоя қилиш борасида алоҳида ҳуқуққа (асарнинг дахлсизлигига бўлган ҳуқуққа) эга (20-модда).
ЎзР Жиноят кодексининг 149-моддасида тафаккур мулки объектига нисбатан муаллифлик ҳуқуқини ўзлаштириб олиш, ҳаммуаллифликка мажбурлаш ва ш.к. ҳолатлар энг кам ойлик иш ҳақининг йигирма беш бараваридан етмиш беш бараваригача миқдорда жарима ёки беш йилгача муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш ёки уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёҳуд олти йилгача қамоқ билан жазоланиши кўрсатилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.