Adapter
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 185–186-b. — ziyouz.com
Adapter (lot. adapto — moslaştiraman) — 1) tovuşni qayta eşittirişda — mas, grammofon plastinkasi aylanganda ninaning yoki torli çolğu asboblari torlarining mexanik tebranişini tovuş çastotasining elektr tebranişlariga aylantirib beruvçi qurilma. Grammofon A.i kallak va tonermadan iborat. Kallak elektromexanik özgartirgiç hisoblanadi. Tonerma sterjen körinişida bölib, uçiga kallak örnatiladi. Kallakning elektromagnit va pyezoelektrik xillari bor. Elektromagnit A. keng tarqalgan. Nina plastinkada yurganda tebranadi va tebranişlar yakorga uzatiladi, yakor tebranganda esa qutb uçliklari bölgan doimiy magnit vujudga keltiradigan magnit oqimi özgaradi, ğaltakda e.yu.k. induksiyalanadi (q. Magnit induksiyasi). Bu e.yu.k. ninaning mexanik tebranişlariga mos ravişda özgarib turadi. A. da vujudga keladigan elektr tebranişlari kuçaytiriladi va tovuş tebranişlariga aylanadi; A. elektr va akustik torli çolğu asboblari, elektrogitara, gitara, özbek sozlari (tanbur, gijjak va b.)da ham qöllaniladi; 2) fotografiyada — tuzilişida közda tutilmagan boşqa biçimdagi va turdagi yoruğlik sezgir materiallarni qöllaşga imkon beradigan qöşimça kasseta. Plastinkali fotoapparatda 2 xil plyonkali A. böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АДАПТЕР (лот. adapto — мослаштираман) — 1) товушни қайта эшиттиришда — мас, граммофон пластинкаси айланганда нинанинг ёки торли чолғу асбоблари торларининг механик тебранишини товуш частотасининг электр тебранишларига айлантириб берувчи қурилма. Граммофон А.и каллак ва тонермадан иборат. Каллак электромеханик ўзгартиргич ҳисобланади. Тонерма стержень кўринишида бўлиб, учига каллак ўрнатилади. Каллакнинг электромагнит ва пьезоэлектрик хиллари бор. Электромагнит А. кенг тарқалган. Нина пластинкада юрганда тебранади ва тебранишлар якорга узатилади, якорь тебранганда эса қутб учликлари бўлган доимий магнит вужудга келтирадиган магнит оқими ўзгаради, ғалтакда э.ю.к. индукцияланади (қ. Магнит индукцияси). Бу э.ю.к. нинанинг механик тебранишларига мос равишда ўзгариб туради. А. да вужудга келадиган электр тебранишлари кучайтирилади ва товуш тебранишларига айланади; А. электр ва акустик торли чолғу асбоблари, электрогитара, гитара, ўзбек созлари (танбур, гижжак ва б.)да ҳам қўлланилади; 2) фотографияда — тузилишида кўзда тутилмаган бошқа бичимдаги ва турдаги ёруғлик сезгир материалларни қўллашга имкон берадиган қўшимча кассета. Пластинкали фотоаппаратда 2 хил плёнкали А. бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.