Adilak
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 194-b. — ziyouz.com
Adilak (arab, adl — tekis, töğri, ak — kiçraytiş qöşimçasi) — yuzaning tekis-notekisligini aniqlaydigan asbob. Qalamdon şaklidagi taxtaçaga örnatilgan, içiga spirt yoki efir töldirilib, havo pufakçasi yuradigan şişa nayça. Agar yuza tep-tekis bölsa, A.dagi havo pufakçasi nayça örtasida töxtaydi. A.ni duradgor ustalar, toştaroşlar işlatadilar. Bu asbob «şayton» deb ham yuritiladi. Taxtaçadan uçburçak şaklida yasalgan A. vaterpas deb ataladi. Vaterpas tik ustunçali çizğiç; unga şoqul osilgan. Tekşirilayotgan sirt gorizontal bölsa, şoqul çizğiçdagi öyiq örtasida töxtaydi. A. astronomiya, geodeziya va fizika asboblarining muhim qismi hisoblanadi. Astronomiya A.i b-n burçaklarni ham ölçaş mumkin. Maşinasozlikda çilangarlik va ramali A. lar işlatiladi. Çilangarlik A.i korpus va unga mahkamlangan şkalali şişa nayçadan iborat. U tekşiriladigan sirtning korpus asosiga nisbatan qança oğganligini körsatadi. Ramali A. burçaklari aniq yasalgan tört burçakli ramadir. Uni gorizontal (yotiq) va vertikal (tik) sirtlarga urnatib işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АДИЛАК (араб, адл — текис, тўғри, ак — кичрайтиш қўшимчаси) — юзанинг текис-нотекислигини аниқлайдиган асбоб. Қаламдон шаклидаги тахтачага ўрнатилган, ичига спирт ёки эфир тўлдирилиб, ҳаво пуфакчаси юрадиган шиша найча. Агар юза теп-текис бўлса, А.даги ҳаво пуфакчаси найча ўртасида тўхтайди. А.ни дурадгор усталар, тоштарошлар ишлатадилар. Бу асбоб «шайтон» деб ҳам юритилади. Тахтачадан учбурчак шаклида ясалган А. ватерпас деб аталади. Ватерпас тик устунчали чизғич; унга шоқул осилган. Текширилаётган сирт горизонтал бўлса, шоқул чизғичдаги ўйиқ ўртасида тўхтайди. А. астрономия, геодезия ва физика асбобларининг муҳим қисми ҳисобланади. Астрономия А.и б-н бурчакларни ҳам ўлчаш мумкин. Машинасозликда чилангарлик ва рамали А. лар ишлатилади. Чилангарлик А.и корпус ва унга маҳкамланган шкалали шиша найчадан иборат. У текшириладиган сиртнинг корпус асосига нисбатан қанча оғганлигини кўрсатади. Рамали А. бурчаклари аниқ ясалган тўрт бурчакли рамадир. Уни горизонтал (ётиқ) ва вертикал (тик) сиртларга урнатиб ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.