Adirlar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 194–195-b. — ziyouz.com
Adirlar — Örta Osiyo toğlarining past-baland etaklari. A. uçlamçi va törtlamçi davrlarning toğ jinslaridan taşkil topgan. A. Farğona, Hisor, Surxondaryo vodiylarida köproq konglomerat va çaqir toşlardan iborat bölib, ba'zi joylarida lyoss (soz tuproq) b-n qoplangan. A.ni köp joylarda soy hamda jarlar kesib ötib, ayrim-ayrim qismlarga bölib yuborgan. A.ning dengiz sathidan bal. 400—500 m dan 1000— 1500 m gaça. A. mintaqasi balandroq toğ etaklaridan köpinça kambar tektonik botiqlar orqali ajralgan böladi. A. Farğona vodiysi atrofidagi toğ etaklarida juda aniq namoyon bölgan (mas, Avval adirlari). Qaşqadaryo, Zarafşon vodiylari atrofida ham bor. Landşafta çala çöl va çöllardan iborat. Bahor paytida A. da ötlar, lolalar ösib yotadi. Xöjalikda A.dan erta bahorda yaylov sifatida foydalaniladi, yoğin köproq tuşadigan A.da (Hisor, Zarafşon vodiylarida) ğalla yetiştiriladi. Ay-rim joylarda suv çiqarib boğlar bunyod etilgan. Kopetdoğ va Qrim toğlari etaklaridagi şunday balandliklar bayirlar deb yuritiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АДИРЛАР — Ўрта Осиё тоғларининг паст-баланд этаклари. А. учламчи ва тўртламчи даврларнинг тоғ жинсларидан ташкил топган. А. Фарғона, Ҳисор, Сурхондарё водийларида кўпроқ конгломерат ва чақир тошлардан иборат бўлиб, баъзи жойларида лёсс (соз тупроқ) б-н қопланган. А.ни кўп жойларда сой ҳамда жарлар кесиб ўтиб, айрим-айрим қисмларга бўлиб юборган. А.нинг денгиз сатҳидан бал. 400—500 м дан 1000— 1500 м гача. А. минтақаси баландроқ тоғ этакларидан кўпинча камбар тектоник ботиқлар орқали ажралган бўлади. А. Фарғона водийси атрофидаги тоғ этакларида жуда аниқ намоён бўлган (мас, Аввал адирлари). Қашқадарё, Зарафшон водийлари атрофида ҳам бор. Ландшафта чала чўл ва чўллардан иборат. Баҳор пайтида А. да ўтлар, лолалар ўсиб ётади. Хўжаликда А.дан эрта баҳорда яйлов сифатида фойдаланилади, ёғин кўпроқ тушадиган А.да (Ҳисор, Зарафшон водийларида) ғалла етиштирилади. Ай-рим жойларда сув чиқариб боғлар бунёд этилган. Копетдоғ ва Қрим тоғлари этакларидаги шундай баландликлар байирлар деб юритилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.