Adonis

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 197-b. — ziyouz.com

Adonis (Adonis) — ayiqtovondoşlar oilasiga mansub ötlar turkumi. 20 ga yaqin bir yillik va köp yillik turlari bor. Örta Osiyo, Sibir va Yevropa toğlarida ösadi. Toşkent, Samarqand, Kaşqadaryo va Surxondaryo viloyatlaridagi yaylovlarda A.ning 4 turi (A. parviﬂ ora, A. turkestanica, A. leiosepala, A. chrysocy-athus) uçraydi. Ayrim turlari (ayniqsa, A. turkestanica va A. vemalis .)dan yurak kasalliklarini davolaşda işlatiladigan adonizid olinadi. Bu turlarning poyasi tik (20— 40 sm), tukli bölib, gullab bölgandan söng tuklari tökilib ketadi. A. barglari qirqma, patsimon, murakkab, poyasining yuqori qismida bandsiz, quyi qismida bandli. Gullari yirik, aktinomorf (töğri), har bir poyaça uçida bittadan gul böladi: gulkosaçasi 5 ta kök kosaçabargdan, gultoji 5—20 ta sariq gulbarglardan iborat. Çangçi va uruğçilari köp. Gul örni konussimon. A. apr.— may oyida gullaydi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

АДОНИС (Adonis) — айиқтовондошлар оиласига мансуб ўтлар туркуми. 20 га яқин бир йиллик ва кўп йиллик турлари бор. Ўрта Осиё, Сибирь ва Европа тоғларида ўсади. Тошкент, Самарқанд, Кашқадарё ва Сурхондарё вилоятларидаги яйловларда А.нинг 4 тури (А. parviﬂ ora, A. turkestanica, A. leiosepala, A. chrysocy-athus) учрайди. Айрим турлари (айниқса, A. turkestanica ва A. vemalis Ь.)дан юрак касалликларини даволашда ишлатиладиган адонизид олинади. Бу турларнинг пояси тик (20— 40 см), тукли бўлиб, гуллаб бўлгандан сўнг туклари тўкилиб кетади. А. барглари қирқма, патсимон, мураккаб, поясининг юқори қисмида бандсиз, қуйи қисмида бандли. Гуллари йирик, актиноморф (тўғри), ҳар бир пояча учида биттадан гул бўлади: гулкосачаси 5 та кўк косачабаргдан, гултожи 5—20 та сариқ гулбарглардан иборат. Чангчи ва уруғчилари кўп. Гул ўрни конуссимон. А. апр.— май ойида гуллайди.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.