Adrianopol sulh şartnomasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 199-b. — ziyouz.com
Adrianopol sulh şartnomasi — 1828—29 y.lardagi Rossiya-Turkiya uruşini yakunlagan sulh şartnomasi. Adrianopol (hoz. Edirne) ş.da imzolangan. 1827 y. 6 iyulda Rossiya, Angliya va Fransiya davlatlari özaro til biriktirib, Turkiyadan Gretsiyaga muxtoriyat beriş masalasini qöydilar. Biroq Turkiya hukumati bu talabni rad etdi. Buning ustiga Dunay knyazliklarida Rossiyaning ustunligini tiklagan Akkerman konvensiyasi (1826) dan norozi bölgan Turkiya Rossiyani usmonlilar imperiyasining aşaddiy duşmani deb e'lon qildi va barça musulmonlarni ruslarga qarşi ğazovotga çaqirdi. Rossiya 1828 y. 14 apr.da Turkiyaga qarşi yuriş boşladi. Rus qöşinlari tez orada Konstantinopolga yaqinlaşib qoldi. Bundan çöçigan Ğarb davlatlari Turkiyaga darhol sulh tuzişni va Rossiya şartlariga könişni taklif kildi. Turkiya 1829 y. 2 (14) sent.da A.s.ş.ni imzoladi. A.s.ş. natijasida Qora dengizning Bosfor va Dardanel böğozlaridan rus va xorijiy davlatlarning savdo kemalari erkin ötiş huquqini oldi. Kavkaz yerlarining Rossiyaga uzil-kesil ötganligi A.s.ş.da qayd etildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АДРИАНОПОЛЬ СУЛҲ ШАРТНОМАСИ — 1828—29 й.лардаги Россия-Туркия урушини якунлаган сулҳ шартномаси. Адрианополь (ҳоз. Эдирне) ш.да имзоланган. 1827 й. 6 июлда Россия, Англия ва Франция давлатлари ўзаро тил бириктириб, Туркиядан Грецияга мухторият бериш масаласини қўйдилар. Бироқ Туркия ҳукумати бу талабни рад этди. Бунинг устига Дунай князликларида Россиянинг устунлигини тиклаган Аккерман конвенцияси (1826) дан норози бўлган Туркия Россияни усмонлилар империясининг ашаддий душмани деб эълон қилди ва барча мусулмонларни русларга қарши ғазовотга чақирди. Россия 1828 й. 14 апр.да Туркияга қарши юриш бошлади. Рус қўшинлари тез орада Константинополга яқинлашиб қолди. Бундан чўчиган Ғарб давлатлари Туркияга дарҳол сулҳ тузишни ва Россия шартларига кўнишни таклиф килди. Туркия 1829 й. 2 (14) сент.да А.с.ш.ни имзолади. А.с.ш. натижасида Қора денгизнинг Босфор ва Дарданель бўғозларидан рус ва хорижий давлатларнинг савдо кемалари эркин ўтиш ҳуқуқини олди. Кавказ ерларининг Россияга узил-кесил ўтганлиги А.с.ш.да қайд этилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.