Aerostat astronomiyasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 847–848-b. — ziyouz.com
Aerostat astronomiyasi - astronomiyaning kosmik jismlarni aerostatga örnatilgan teleskop va b. ilmiy apparatlar yordamida kuzatişga asoslangan bölimi. Yer sirti yaqinida atmosfera bir tekis isimaganligi sababli, turbulensiya hodisasi röy beradi, natijada kuzatilayotgan yoritqiç nuqta emas, balki yoruğroq doğ şaklida körinadi. Bunga yulduzlarning miltillaşi misol böla oladi. Bundan taşqari, atmosferaning quyi qismi kosmik jismlardan keladigan ultrabinafşa (X < 3900 A) va infraqizil (X > 7600 A) nurlarni kuzatişga ham xalaqit beradi. Atmosferadagi turbulensiya-miltillaş effekti b-n bogliq muammolarni örganiş va kosmik jismlardan keladigan nurlarni kuzatiş uçun 20 — 30 km balandlikka kutariladigan stratosfera aerostatlaridan foydalanilgan. A. a. bizga eng yaqin yulduz — Quyoşning infraqizil nurlarini örganişdan boşlandi. Ultrabinafşa nurlarni kuzatiş uçun aerostatlar kötariladigan balandlik kifoya qilmaydi. Şuning uçun hozir Yer sun'iy yuldoşlari yoki 60 km gaça balandlikka kötariladigan raketalardan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЭРОСТАТ АСТРОНОМИЯСИ - астрономиянинг космик жисмларни аэростатга ўрнатилган телескоп ва б. илмий аппаратлар ёрдамида кузатишга асосланган бўлими. Ер сирти яқинида атмосфера бир текис исимаганлиги сабабли, турбуленция ҳодисаси рўй беради, натижада кузатилаётган ёритқич нуқта эмас, балки ёруғроқ доғ шаклида кўринади. Бунга юлдузларнинг милтиллаши мисол бўла олади. Бундан ташқари, атмосферанинг қуйи қисми космик жисмлардан келадиган ультрабинафша (X < 3900 А) ва инфрақизил (X > 7600 А) нурларни кузатишга ҳам халақит беради. Атмосферадаги турбуленция-милтиллаш эффекти б-н боглиқ муаммоларни ўрганиш ва космик жисмлардан келадиган нурларни кузатиш учун 20 — 30 км баландликка кутариладиган стратосфера аэростатларидан фойдаланилган. А. а. бизга энг яқин юлдуз — Қуёшнинг инфрақизил нурларини ўрганишдан бошланди. Ультрабинафша нурларни кузатиш учун аэростатлар кўтариладиган баландлик кифоя қилмайди. Шунинг учун ҳозир Ер сунъий йулдошлари ёки 60 км гача баландликка кўтариладиган ракеталардан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.