Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Aerozollar

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 843–844-b. — ziyouz.com

    Aerozollar (aero... va lot. solutio — eritma) — gaz muhitida muallaq turadigan mayda-mayda qattiq yoki suyuq zarralardan taşkil topgan dispers tizimlar. A.dagi zarralarning kattaligi mm ning ön milliondan bir uluşidan tortib, bir neça mm gaça boradi (qor uçqunlari, yomğir tomçilari). A. qattiq yoki suyuq jismlarning maydalanişi, parçalanişi (mas, portlaş vaqtida) yoki kondensatlanişi (mas, havodagi qattiq jism zarralari, gaz ionlari va b.da suv bugining töplanişi) natijasida, şuningdek kimyoviy reaksiya vaqtida (ammiak b-n vodorod xloriddan ammoniy xlorid olinganda) vujudga keladi. A.ning muhim xususiyati zarralarning qarama-qarşi zaryadligidir, dispers muhitning ziçligi va qovuşomigi kiçik bölganidan, bunday muhitdagi zarralar töxtovsiz harakat qilib turadi, buning natijasida ular özaro töqnaşib, osongina yiriklaşişi mumkin (A. koagulyatsiyasi), yiriklaşgan zarralar esa ogirlik kuçi ta'sirida dispers muhitdan ajraladi — dispers tizim buziladi. A.ni parçalaşda yuqori kuçlanişli elektr toki, markazdan qoçirma kuç va ultratovuşlardan, maxsus filtrlardan foydalaniladi. Meteorologiyada, havoni çangdan tozalaşda, harbiy işda (tutun pardasi hosil qilişda), purkagiç yordamida jismlarga lok yoki böyoq berişda va b. işlarda A. muhim rol öynaydi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    АЭРОЗОЛЛАР (аэро... ва лот. solutio — эритма) — газ муҳитида муаллақ турадиган майда-майда қаттиқ ёки суюқ зарралардан ташкил топган дисперс тизимлар. А.даги зарраларнинг катталиги мм нинг ўн миллиондан бир улушидан тортиб, бир неча мм гача боради (қор учқунлари, ёмғир томчилари). А. қаттиқ ёки суюқ жисмларнинг майдаланиши, парчаланиши (мас, портлаш вақтида) ёки конденсатланиши (мас, ҳаводаги қаттиқ жисм зарралари, газ ионлари ва б.да сув бугининг тўпланиши) натижасида, шунингдек кимёвий реакция вақтида (аммиак б-н водород хлориддан аммоний хлорид олинганда) вужудга келади. А.нинг муҳим хусусияти зарраларнинг қарама-қарши зарядлигидир, дисперс муҳитнинг зичлиги ва қовушомиги кичик бўлганидан, бундай муҳитдаги зарралар тўхтовсиз ҳаракат қилиб туради, бунинг натижасида улар ўзаро тўқнашиб, осонгина йириклашиши мумкин (А. коагуляцияси), йириклашган зарралар эса огирлик кучи таъсирида дисперс муҳитдан ажралади — дисперс тизим бузилади. А.ни парчалашда юқори кучланишли электр токи, марказдан қочирма куч ва ультратовушлардан, махсус фильтрлардан фойдаланилади. Метеорологияда, ҳавони чангдан тозалашда, ҳарбий ишда (тутун пардаси ҳосил қилишда), пуркагич ёрдамида жисмларга лок ёки бўёқ беришда ва б. ишларда А. муҳим роль ўйнайди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.