Afanasyevo madaniyati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 782–783-b. — ziyouz.com
Afanasyevo madaniyati - Jan. Sibirdagi eneolit davriga oid arxeologik madaniyat (mil. av. 3—2 ming yillik boşlari). Xakasiya Respublikasidagi Afanasyevo toğidan topilgan qabriston nomidan olingan. Manzilgohlar, qabristonlar köplab topilgan. Xöjaligi çorvaçilik, ovçilik, dehqonçilikdan iborat bölgan. Af.m. aholisi atrofida joylaşgan mongoloid irqqa mansub qabilalardan farqli ölaroq hind-yevropa irqiga mansub bölgan. Af.m.ga oid qabrlar doira va törtburçak qilib, xarsangtoş va toş plitalar b-n öralgan, içida 5—6 ta qabr bölgan. Jasadlar qöl-oyoqlari buklanib, boşlari jan.-şarqqa qaratilgan holda kömilgan. Murdalarning yolğiz yoki juft, ba'zan töp-töp qilib dafn etilişi öşa davrda ibtidoiy jamoalar katta oila bölib yaşaganliklaridan darak beradi. Qabrlardan jasad yoniga qöyilgan tuxumsimon yoki yarim şar şaklidagi oğzi tor sopol idişlar, toş va suyak, ba'zan jez buyumlar topilgan. Sopol idişlar har xil çizma naqşlar b-n bezatilgan.
Jan. Sibir eneolit davri aholisining Örta Osiyo qabilalari b-n madaniy aloqada bölganligini Zarafşonning quyi havzasi r-nidan topilgan eneolit va jez davri madaniyati — Zamonbobo yodgorliklarida yaxşi kuzatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АФАНАСЬЕВО МАДАНИЯТИ - Жан. Сибирдаги энеолит даврига оид археологик маданият (мил. ав. 3—2 минг йиллик бошлари). Хакасия Республикасидаги Афанасьево тоғидан топилган қабристон номидан олинган. Манзилгоҳлар, қабристонлар кўплаб топилган. Хўжалиги чорвачилик, овчилик, деҳқончиликдан иборат бўлган. Аф.м. аҳолиси атрофида жойлашган монголоид ирққа мансуб қабилалардан фарқли ўлароқ ҳинд-европа ирқига мансуб бўлган. Аф.м.га оид қабрлар доира ва тўртбурчак қилиб, харсангтош ва тош плиталар б-н ўралган, ичида 5—6 та қабр бўлган. Жасадлар қўл-оёқлари букланиб, бошлари жан.-шарққа қаратилган ҳолда кўмилган. Мурдаларнинг ёлғиз ёки жуфт, баъзан тўп-тўп қилиб дафн этилиши ўша даврда ибтидоий жамоалар катта оила бўлиб яшаганликларидан дарак беради. Қабрлардан жасад ёнига қўйилган тухумсимон ёки ярим шар шаклидаги оғзи тор сопол идишлар, тош ва суяк, баъзан жез буюмлар топилган. Сопол идишлар ҳар хил чизма нақшлар б-н безатилган.
Жан. Сибирь энеолит даври аҳолисининг Ўрта Осиё қабилалари б-н маданий алоқада бўлганлигини Зарафшоннинг қуйи ҳавзаси р-нидан топилган энеолит ва жез даври маданияти — Замонбобо ёдгорликларида яхши кузатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.