Afrosiyob devoriy rasmlari

Afrosiyob devoriy rasmlari — Afrosiyobda arxeologik qazilmalar natijasida topilgan mahobatli rangtasvirning noyob namunalari. Dastlabki namunalari arxeolog V. Vyatkin tomonidan oçilgan (1913). Keyingi qazişlar davri (1965—68)da özbek arxeologlari 30 ga yaqin saroy xonasini oçişga muvaffaq bölganlar, bu xonalarning köplari devoriy rasmlar, naqşlar b-n bezatilgan. Şulardan katta (11x11 m) va kiçik (7x7 m) xonalardagi rasmlar birmunça yaxşi saqlangan. Xonalardan birida erkak va ayol ark oldida ötirgan holda tasvirlangan. Katta xona devorlariga işlangan rasmlar detallarga boyligi, saqlanib qolgan suğd yozuvlari b-n ahamiyatli. Xona devorlariga işlangan rasmlarda töy marosimi, Suğd hukmdorining xorijiy davlatlarning elçilarini qabul qilişi, bu elçilarning yöldagi sarguzaştlari, yirtqiç hayvonlar b-n olişuv, ov manzaralari, afsonaviy mahluqlar tasvirlangan. Saqlanib qolgan rasmlar tahlili örta asr mahobatli tasviriy san'atining ğoyaviy badiiy yönalişi, rassomning iş usullari va vositalari haqida, tafsilotlarga boy maişiy sahnalar, etnik körinişlar öşa davr haqida fikr yuritiş imkonini beradi. Rassom devorni 3 qismga bölib, 2 çetki qismidan ensiz naqş hoşiyasi ajratib olgan, asosiy qismga mavzuli tasvir işlagan, voqealarni yuqoridan kuzatayotganday aks ettirgan. Ad.r. yagona bir mazmunga böysundirilgan: markazda suğd hukmdori Varxumon turadi, an'analarga köra rassom uni boşqalarga nisbatan yirik körinişda (butun devor balandligida, 5—6 m) tasvirlab, hukmdorning buyukligini e'tirof etadi, unga abadiylik, qahramonlik baxş etadi. A.d.r. Örta Osiyoda arablar istilosiga qadar mahobatli rangtasvirning rivojlanganligini, Samarqand uning markazi bölganligini körsatadi.

Ad.: Pugaçenkova G. A., Rempel L. I., Oçerki iskusstva Sredney Azii, M., 1982.