Afrosiyob kulolligi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 799-b. — ziyouz.com
Afrosiyob kulolligi - Afrosiyobda olib borilgan arxeologik qazilmalar natijasida topilgan qad. özbek xalq amaliy san'ati namunalari. 9— 13-a.larda Afrosiyob kulollari tomonidan işlangan bejirim, nafis sirli idişlar Islom dunyosida keng tarqalgan. Bu idişlar özining mohirona işlanganligi, naqşlarining aniq va mazmundorligi b-n ajralib turadi. Afrosiyob kulollari dastlab arablar istilosi (8-a.) gaça bölgan san'at an'analariga asoslanib, 9—10-a.larda keng tarqalgan falsafiy ğoyalarni turli ramzlar, arab alifbosida yozilgan ezgu niyatlar, xalq maqollari, şuningdek kabutar, xöroz, burgut, ot, yölbars, şer tasvirlari, ov manzarasi hamda islimiy gullar va giriqlar b-n öz asarlarida mujassam etganlar. Bezakda asosiy örin tutgan kufiy yozuvlar, ayniqsa çuzib yozilgan harflar b-n tik yozilgan «Alif» va «Lom»ning uygunligi naqşning ta'sirçanligini oşirgan. Keyingi davrlar (11—13-alar) da A.k. dagi bezaklar örnini umumlaştirilgan quşlar tasviri, mazmundor arab sözlari, murakkab gullar, naqşlar oladi. Bundam bezaklar idişlarning kurkamligini burttirib körsatadi. Bu uslub bizning davrimizgaça yetib kelgan. A.k.dagi bezaklar buyum şakliga mosligi, ranglarining yorqinligi va nafisligi b-n kişi diqqatini öziga jalb etadi.
Ad.: Pugaçenkova G. A., Rempel L. I., Oçerki iskusstva Sredney Azii, M., 1982.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АФРОСИЁБ КУЛОЛЛИГИ - Афросиёбда олиб борилган археологик қазилмалар натижасида топилган қад. ўзбек халқ амалий санъати намуналари. 9— 13-а.ларда Афросиёб кулоллари томонидан ишланган бежирим, нафис сирли идишлар Ислом дунёсида кенг тарқалган. Бу идишлар ўзининг моҳирона ишланганлиги, нақшларининг аниқ ва мазмундорлиги б-н ажралиб туради. Афросиёб кулоллари дастлаб араблар истилоси (8-а.) гача бўлган санъат анъаналарига асосланиб, 9—10-а.ларда кенг тарқалган фалсафий ғояларни турли рамзлар, араб алифбосида ёзилган эзгу ниятлар, халқ мақоллари, шунингдек кабутар, хўроз, бургут, от, йўлбарс, шер тасвирлари, ов манзараси ҳамда ислимий гуллар ва гириқлар б-н ўз асарларида мужассам этганлар. Безакда асосий ўрин тутган куфий ёзувлар, айниқса чузиб ёзилган ҳарфлар б-н тик ёзилган «Алиф» ва «Лом»нинг уйгунлиги нақшнинг таъсирчанлигини оширган. Кейинги даврлар (11—13-алар) да А.к. даги безаклар ўрнини умумлаштирилган қушлар тасвири, мазмундор араб сўзлари, мураккаб гуллар, нақшлар олади. Бундам безаклар идишларнинг куркамлигини бурттириб кўрсатади. Бу услуб бизнинг давримизгача етиб келган. А.к.даги безаклар буюм шаклига мослиги, рангларининг ёрқинлиги ва нафислиги б-н киши диққатини ўзига жалб этади.
Ад.: Пугаченкова Г. А., Ремпель Л. И., Очерки искусства Средней Азии, М., 1982.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.