Aga Buryatlari muxtor okrugi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145–146-b. — ziyouz.com
Aga Buryatlari muxtor okrugi - RFning Çita viloyati tarkibidagi muxtor okrug. 1937 y. 26 sent.da taşkil etilgan. Mayd. 19 ming km2. Aholisi 79 ming kişi (1993). Okrug tarkibida 3 ma'muriy tuman, 4 şaharça bor. Ma'muriy markazi — Aginskoye şaharçasi.
Tabiati. A. B.m.o. Şarqiy Baykalortining jan.da. Jan.-ğarbdan şim.- şarqqa parallel holda Çerskiy, Dauriya, Mogoytuy (okrugning eng baland nuqtasi — Alxanay çöqqisi, 1663 m) tizmalari çözilgan. Jan.da 700 — 800 m balandlikdagi Onon böyi tekisligi bor. Iqlimi keskin kontinental, mötadil. Yoz issiq, iyulninig örtaça t-rasi ğarbda 16°, jan.-şarqda 18°. Qiş sovuq, bulutsiz kunlar köp, qor kam, yanv.ning örtaça t-rasi — 22° dan — 24' gaça. Yiliga jan.- şarqda 300 mm lan ğarbda 400 mm gaça yogin yoğadi. Bahor va yozning boşlarida yoğingarçilik bölmaydi. Qor qoplami 3 — 6 sm. Vegetatsiya davri ğarbida 90 kundan 150 kungaça. Daryolari kamsuv. Okrugning jan. va şarqiy çegarasidan Onon daryosi, özidan esa Ononning Ileya va Aga irmoqlari oqib ötadi. Jan. da kiçik köllar bor. Ğarbidagi toğlarda podzollaşgan va kulrang tuproqlar, tekisliklarda karbonatli kaştan va qoratuproqlar tarqalgan. Pasttekisliklarda daşt ösimliklari ösadi. Okrug hudining 30% örmon.
Aholisi. A. B.m.o.ning asosiy aholisi buryatlar va ruslar; şuningdek ukrainlar, tatarlar va 6. yaşaydi. Şahar aholisi 33%. Aholisining örtaça ziçligi 1 km2 ga 4,2 kişi.
Xöjaligida q.x. muhim rol öynaydi. Okrug hududining 2Ğ5 qismi daşt yaylovlari va piçanzorlardan iborat. Q.x.da mayin junli yaylov qöyçiligi, göşt-sut çorvaçiligi, yilqiçilik (okrugning jan.-şarqida) rivojlangan. Ğalla ekinlaridan buğdoy, suli, arpa va yem-xaşak ekinlari ekiladi.
Sanoati asosan mahalliy q.x. mahsulotlarini qayta işlaydi. Oryol kon-boyitiş k-ti va Aginskoye yoğ z-di bor. Örmon sanoati Ara, Ilya, Duldurga, Aginskoyeda rivojlangan.
Okrugning şarqiy qismini t.y. kesib ötgan. Argaley, Aginskoye, Mogoy-tuy va Sugol orqali avtomobil yöli ötadi. Okrugning ğarbiy qismida Darasun — Duldurga — Xapçeranga avtomobil yöli bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АГА БУРЯТЛАРИ МУХТОР ОКРУГИ - РФнинг Чита вилояти таркибидаги мухтор округ. 1937 й. 26 сент.да ташкил этилган. Майд. 19 минг км2. Аҳолиси 79 минг киши (1993). Округ таркибида 3 маъмурий туман, 4 шаҳарча бор. Маъмурий маркази — Агинское шаҳарчаси.
Табиати. А. Б.м.о. Шарқий Байкалортининг жан.да. Жан.-ғарбдан шим.- шарққа параллел ҳолда Черский, Даурия, Могойтуй (округнинг энг баланд нуқтаси — Алханай чўққиси, 1663 м) тизмалари чўзилган. Жан.да 700 — 800 м баландликдаги Онон бўйи текислиги бор. Иқлими кескин континентал, мўьтадил. Ёз иссиқ, июлниниг ўртача т-раси ғарбда 16°, жан.-шарқда 18°. Қиш совуқ, булутсиз кунлар кўп, қор кам, янв.нинг ўртача т-раси — 22° дан — 24’ гача. Йилига жан.- шарқда 300 мм лан ғарбда 400 мм гача ёгин ёғади. Баҳор ва ёзнинг бошларида ёғингарчилик бўлмайди. Қор қоплами 3 — 6 см. Вегетация даври ғарбида 90 кундан 150 кунгача. Дарёлари камсув. Округнинг жан. ва шарқий чегарасидан Онон дарёси, ўзидан эса Ононнинг Илея ва Ага ирмоқлари оқиб ўтади. Жан. да кичик кўллар бор. Ғарбидаги тоғларда подзоллашган ва кулранг тупроқлар, текисликларда карбонатли каштан ва қоратупроқлар тарқалган. Пасттекисликларда дашт ўсимликлари ўсади. Округ ҳудининг 30% ўрмон.
Аҳолиси. А. Б.м.о.нинг асосий аҳолиси бурятлар ва руслар; шунингдек украинлар, татарлар ва 6. яшайди. Шаҳар аҳолиси 33%. Аҳолисининг ўртача зичлиги 1 км2 га 4,2 киши.
Хўжалигида қ.х. муҳим роль ўйнайди. Округ ҳудудининг 2Ғ5 қисми дашт яйловлари ва пичанзорлардан иборат. Қ.х.да майин жунли яйлов қўйчилиги, гўшт-сут чорвачилиги, йилқичилик (округнинг жан.-шарқида) ривожланган. Ғалла экинларидан буғдой, сули, арпа ва ем-хашак экинлари экилади.
Саноати асосан маҳаллий қ.х. маҳсулотларини қайта ишлайди. Орёл кон-бойитиш к-ти ва Агинское ёғ з-ди бор. Ўрмон саноати Ара, Иля, Дульдурга, Агинскоеда ривожланган.
Округнинг шарқий қисмини т.й. кесиб ўтган. Аргалей, Агинское, Могой-туй ва Цугол орқали автомобиль йўли ўтади. Округнинг ғарбий қисмида Дарасун — Дульдурга — Хапчеранга автомобиль йўли бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.