Agroirrigatsion qatlam
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 156-b. — ziyouz.com
Agroirrigatsion qatlam AGROIRRIGATSION QATLAM, agroirrigatsion gorizont —dehqonçilik faoliyati (suğoriş, haydaş va öğitlaş) natijasida hosil bölgan tuproq qatlami. Bu qatlam asosan tuproqning uzoq vaqt (ba'zan asrlar da-vomida) suğorilişi natijasida suvda oqib kelgan loyqalar, oqiziqlarning har yilgi çökişi, yerga eski qörğon devorlarini soliş va b.dan paydo böladi. Zarafşon, Buxoro, Xorazm, Tajan vohalarida A.q.ning qalinligi 1 — 2 m va undan ortiqni taşkil etadi. Har bir vohaga A.q.ning ma'lum tipi xos. Bu daryo suv havzasining geologik tuzilişiga, oqim şaroiti, suğoriş tizimi rejimiga, dehqonçilik madaniyati va b.ga boğliq. Tuproq hosil böliş jarayonida A.q. ning kimyoviy va fizik xossalari hamda morfologik tuzilişi özgarib boradi. Bunday tuproq çirindi, azot, fosfor, kaliy va b.ga boy, rangi va mexanik tarkibi deyarli bir xil bölib, bu belgilari b-n A.q. allyuviy va prolyuviy yotqiziqlardan farq qiladi. Uning qalinligi suğoriş davrining köhnaligi, suvning loyqaligi va suvdagi moddalarning tarkibiga boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АГРОИРРИГАЦИОН ҚАТЛАМ, агроирригацион горизонт —деҳқончилик фаолияти (суғориш, ҳайдаш ва ўғитлаш) натижасида ҳосил бўлган тупроқ қатлами. Бу қатлам асосан тупроқнинг узоқ вақт (баъзан асрлар да-вомида) суғорилиши натижасида сувда оқиб келган лойқалар, оқизиқларнинг ҳар йилги чўкиши, ерга эски қўрғон деворларини солиш ва б.дан пайдо бўлади. Зарафшон, Бухоро, Хоразм, Тажан воҳаларида А.қ.нинг қалинлиги 1 — 2 м ва ундан ортиқни ташкил этади. Ҳар бир воҳага А.қ.нинг маълум типи хос. Бу дарё сув ҳавзасининг геологик тузилишига, оқим шароити, суғориш тизими режимига, деҳқончилик маданияти ва б.га боғлиқ. Тупроқ ҳосил бўлиш жараёнида А.қ. нинг кимёвий ва физик хоссалари ҳамда морфологик тузилиши ўзгариб боради. Бундай тупроқ чиринди, азот, фосфор, калий ва б.га бой, ранги ва механик таркиби деярли бир хил бўлиб, бу белгилари б-н А.қ. аллювий ва пролювий ётқизиқлардан фарқ қилади. Унинг қалинлиги суғориш даврининг кўҳналиги, сувнинг лойқалиги ва сувдаги моддаларнинг таркибига боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.