Agrosanoat integratsiyasi
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165-b. — ziyouz.com
Agrosanoat integratsiyasi - q.x. va sanoat tarmoqlarining iqtisodiy, fan-texnika, texnologiya va b. xöjalik imkoniyatlarini birlaştiriş (qöşiş) orqali i.ç. va mehnatning umumlaştirilişi. Xom aşyo i.ç. va uni qayta işlaşni özaro muvofiq holda rivojlantiriş kooperatsiya (töğridan töğri kontraktatsiya va şartnoma asosida), şuningdek kombinatsiya (xom aşyo yetiştiradigan va uni qayta işlaydigan korxonalarning taşkiliy birlaşişi) yöli b-n olib boriladi. Integratsiya jarayonlari, asosan agrosanoat korxonasi körinişida eng izçil rivojlanadi. Boşqariş, rejalaştiriş, birgalikda fondlar, moddiy-texnika ta'minotini markazlaştiriş, korxonalar, yordamçi xizmat muassasalari yaratiş va b. pirovard mahsulot oliş uçun i.ç. dagi barça bosqiçlarning uzviy birlaşişiga zamin yaratdi. A.i.ning rivojlanişi, bir tomondan, q.h. sohasiga boşqa sohalarning, birinçi navbatda sanoatning kirib kelişini, ikkinçi tomondan, q.x. işlab çiqarişining borgan sari umumiy xalq xöjaligi b-n uyğunlaşib borişini anglatadi. Tarmoqlararo balans hisob-kitoblariga köra, hoz. paytda q.x. sanoatdagi asosiy tarmoqlarning yarmidan köproği mahsulotlaridan foydalanmoqda. Q.x.ning sanoat va xalq xöjaligidagi boşqa tarmoqlari b-n qöşiluvi qaysi darajada sodir bölmasin, obyektiv jarayon — integratsiyani bildiradi. Integratsiya natijasida agrar va sanoat faoliyatlarini umumiy texnologik jarayon asosida yagona xöjalik majmui tarzida birlaştiradigan agrosanoat korxonalari, mahsulot yetiştiriş, qayta işlaş va tayyor mahsulot olişning barça bosqiçlarini öz içiga oladigan hududiy, taşkiliy va texnologik birlaşgan korxonalar majmui bölgan agrosanat birlaşmalari va mamlakat xalq xöjaligi miqyosida agrosanoat maekmui yuzaga keladi. Özbekistonda A.i.ning mahsuli bölgan dastlabki agrosanoat korxonalari va agrosanoat birlaşmalari paxtaçilik, qorakölçilik, boğdorçilik sohalarida 20-a.ning 60-y.larida paydo bölgan («sovxoz-zavod», «kolxoz-zavod»lar). 90-y. larning 2-yarmidan agrofirmalar tuzila boşladi. A.i. agrosanoat i.ç.ning mazmuni, agrosanoat korxonalari, agrar-sanoat birlaşmalari va agrar-sanoat majmualari bu jarayonning turli şaklda rasmiylaşuvidir. Q.x.da .A.i. rivoji fan-texnikaning yangi yutuqlariga tayangan holda eng yuqori mehnat unumdorligini ta'minlaş va xarajatlarni keskin kamaytirişga xizmat qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АГРОСАНОАТ ИНТЕГРАЦИЯСИ - қ.х. ва саноат тармоқларининг иқтисодий, фан-техника, технология ва б. хўжалик имкониятларини бирлаштириш (қўшиш) орқали и.ч. ва меҳнатнинг умумлаштирилиши. Хом ашё и.ч. ва уни қайта ишлашни ўзаро мувофиқ ҳолда ривожлантириш кооперация (тўғридан тўғри контрактация ва шартнома асосида), шунингдек комбинация (хом ашё етиштирадиган ва уни қайта ишлайдиган корхоналарнинг ташкилий бирлашиши) йўли б-н олиб борилади. Интеграция жараёнлари, асосан агросаноат корхонаси кўринишида энг изчил ривожланади. Бошқариш, режалаштириш, биргаликда фондлар, моддий-техника таъминотини марказлаштириш, корхоналар, ёрдамчи хизмат муассасалари яратиш ва б. пировард маҳсулот олиш учун и.ч. даги барча босқичларнинг узвий бирлашишига замин яратди. А.и.нинг ривожланиши, бир томондан, қ.ҳ. соҳасига бошқа соҳаларнинг, биринчи навбатда саноатнинг кириб келишини, иккинчи томондан, қ.х. ишлаб чиқаришининг борган сари умумий халқ хўжалиги б-н уйғунлашиб боришини англатади. Тармоқлараро баланс ҳисоб-китобларига кўра, ҳоз. пайтда қ.х. саноатдаги асосий тармоқларнинг ярмидан кўпроғи маҳсулотларидан фойдаланмоқда. Қ.х.нинг саноат ва халқ хўжалигидаги бошқа тармоқлари б-н қўшилуви қайси даражада содир бўлмасин, объектив жараён — интеграцияни билдиради. Интеграция натижасида аграр ва саноат фаолиятларини умумий технологик жараён асосида ягона хўжалик мажмуи тарзида бирлаштирадиган агросаноат корхоналари, маҳсулот етиштириш, қайта ишлаш ва тайёр маҳсулот олишнинг барча босқичларини ўз ичига оладиган ҳудудий, ташкилий ва технологик бирлашган корхоналар мажмуи бўлган aгросанат бирлашмалари ва мамлакат халқ хўжалиги миқёсида агросаноат маэкмуи юзага келади. Ўзбекистонда А.и.нинг маҳсули бўлган дастлабки агросаноат корхоналари ва агросаноат бирлашмалари пахтачилик, қоракўлчилик, боғдорчилик соҳаларида 20-а.нинг 60-й.ларида пайдо бўлган («совхоз-завод», «колхоз-завод»лар). 90-й. ларнинг 2-ярмидан агрофирмалар тузила бошлади. А.и. агросаноат и.ч.нинг мазмуни, агросаноат корхоналари, аграр-саноат бирлашмалари ва аграр-саноат мажмуалари бу жараённинг турли шаклда расмийлашувидир. Қ.х.да .А.и. ривожи фан-техниканинг янги ютуқларига таянган ҳолда энг юқори меҳнат унумдорлигини таъминлаш ва харажатларни кескин камайтиришга хизмат қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.