Ahiyi Hiraviy

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 855–856-b. — ziyouz.com

Ahiyi Hiraviy (15- a.) - hirotlik xuşovoz hofiz, maşhur bastakor, ustoz. A. Jomiyning «Qaytadan dilimga tuşdi, şunday zör işqu muhabbat...» matlali şe'ri b-n öqiladigan turkiy zarb usulidagi Rosta panjgoh singari asarlarning musannifi. Ubaydullaxon Hirotni işğol etgaç, A. H.ni Buxoroga olib ketgan. A. H. Buxoroda şuhrat qozongan. Hofiz Uşşoqiy, Boboyi Çangiy Buxoriy, Xoja Hamzaiy Toşkandiy, Darviş Maqsud Andijoniy, Hofiz Miroqiy Buxoriy, Hofiz Boqiy Rödiy kabi dongdor san'atkorlarni tarbiyalab yetiştirgan. A. H. Zarbul-fathusuli (Iroqmaqomi yöli)dagi ik-kita musiqa asarlarini maşhur bastakorlar Xoja Bobo b-n Xoja Hamzaga bağişlagan. Zamonasining maşhur musiqaşunosi Darvişali Çangiy A. H.dan köp naqşlar b-n savtlar qolganligini ta'kidlagan.

AHL as-SUNNA val-JAMOA («sunna va jamoa ağli») — islom dini ta'limotida oğişmay, töğri mafkurada sobit qadam bölib kelayotgan mömin-musulmonlar toifasining nomi. Muhammad (sav) bir hadisi şariflarida aytgan ekanlar: «Yahudiylar qavmi 71 firqaga, masihiylar qavmi 72 firqaga bölinib ketgan edilar. Mening qavmim (ummatim) esa 73 firqaga bölinib keturlar. Ulardan faqat bir toifasi mening va sahobalarim yölidan yurib adaşmay borurlar. Qolgan 72 firqasi ağli nor (dözaxiy)dirlar». Islom ulamolari şu hadisdagi bir toifani A. as-s. val-j. deb nomlaganlar. Bu toifa yana «firqai nojiya», «aş'ariylar», «moturidiylar» deb ham nomlanadi.

AHL ul-KITOB (arab. — kitob ahli, mazmunan öz diniy kitobiga ega bölgan xalqlar)— islom aqidasiga köra, haqiqiy dindorlar (musulmonlar) va «ğayridin» majusiylar örtasidagi odamlar toifasi. Ular özlariga yuborilgan muqaddas kitoblar matnini buzganlar; Muhammad (sav) va uning oxirgi payğambarlik vazifasi töğrisida eslatilgan gaplar çiqarib taşlangan. A. ul-k.ga xristianlik va yahudiylikka e'tiqod qiluvçilar kiritilgan. Musulmonlar umuman A. ul-k.ga sabr-toqatli munosabatda bölib kelganlar. Bu hol musulmonlar b-n boşqa dindagilar örtasida kelişuv va tinç munosabatlar örnatilişiga imkon bergan, hozir islom davlatlari b-n xristian davlatlari örtasida muloqot olib boriş uçun ğoyaviy asos bölib xizmat qiladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

АҲИЙИ ҲИРАВИЙ (15- а.) - ҳиротлик хушовоз ҳофиз, машҳур бастакор, устоз. А. Жомийнинг «Қайтадан дилимга тушди, шундай зўр ишқу муҳаббат...» матлали шеъри б-н ўқиладиган туркий зарб усулидаги Роста панжгоҳ сингари асарларнинг мусаннифи. Убайдуллахон Ҳиротни ишғол этгач, А. Ҳ.ни Бухорога олиб кетган. А. Ҳ. Бухорода шуҳрат қозонган. Ҳофиз Ушшоқий, Бобойи Чангий Бухорий, Хожа Ҳамзаий Тошкандий, Дарвиш Мақсуд Андижоний, Ҳофиз Мироқий Бухорий, Ҳофиз Боқий Рўдий каби донгдор санъаткорларни тарбиялаб етиштирган. А. Ҳ. Зарбул-фатҳусули (Ироқмақоми йўли)даги ик-кита мусиқа асарларини машҳур бастакорлар Хожа Бобо б-н Хожа Ҳамзага бағишлаган. Замонасининг машҳур мусиқашуноси Дарвишали Чангий А. Ҳ.дан кўп нақшлар б-н савтлар қолганлигини таъкидлаган.

АҲЛ ас-СУННА вал-ЖАМОА («сунна ва жамоа ағли») — ислом дини таълимотида оғишмай, тўғри мафкурада собит қадам бўлиб келаётган мўмин-мусулмонлар тоифасининг номи. Муҳаммад (сав) бир ҳадиси шарифларида айтган эканлар: «Яҳудийлар қавми 71 фирқага, масиҳийлар қавми 72 фирқага бўлиниб кетган эдилар. Менинг қавмим (умматим) эса 73 фирқага бўлиниб кетурлар. Улардан фақат бир тоифаси менинг ва саҳобаларим йўлидан юриб адашмай борурлар. Қолган 72 фирқаси ағли нор (дўзахий)дирлар». Ислом уламолари шу ҳадисдаги бир тоифани А. ас-с. вал-ж. деб номлаганлар. Бу тоифа яна «фирқаи ножия», «ашъарийлар», «мотуридийлар» деб ҳам номланади.

АҲЛ ул-КИТОБ (араб. — китоб аҳли, мазмунан ўз диний китобига эга бўлган халқлар)— ислом ақидасига кўра, ҳақиқий диндорлар (мусулмонлар) ва «ғайридин» мажусийлар ўртасидаги одамлар тоифаси. Улар ўзларига юборилган муқаддас китоблар матнини бузганлар; Муҳаммад (сав) ва унинг охирги пайғамбарлик вазифаси тўғрисида эслатилган гаплар чиқариб ташланган. А. ул-к.га христианлик ва яҳудийликка эътиқод қилувчилар киритилган. Мусулмонлар умуман А. ул-к.га сабр-тоқатли муносабатда бўлиб келганлар. Бу ҳол мусулмонлар б-н бошқа диндагилар ўртасида келишув ва тинч муносабатлар ўрнатилишига имкон берган, ҳозир ислом давлатлари б-н христиан давлатлари ўртасида мулоқот олиб бориш учун ғоявий асос бўлиб хизмат қилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.