Ahmad Foruq Sirhindiy
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 424–425-b. — ziyouz.com
Sirhindiy Ahmad Foruq (1564-1624) — naqşbandiya şayxlaridan. Hindistonda faoliyat körsatgan Muhammad Boqibilloh (1563—1603) muridi. Avval öz faoliyatida Ibn alArabiy qaraşlari (vahdati vujud nazariyasi)ning tarafdori sifatida maydonga çiqadi, keyin Alouddavla Simnoniy (1261 — 1336) qaraşlari ta'sirida Ibn alArabiyning aşaddiy muxolifiga aylanib, vaxdatul şuhud nazariyasini ahli sunna mazhabiga muvofiklaştirişga harakat qiladi. Öning fikriça, vaxdati vujud nazariyasi şariat uçun xam, naqşbandiya uçun ham xavflidir. Vahdati vujud asosini «barça Udir» («hama Öst»), degan qaraş taşkil etadi, holbuki vahdatul şuhudsa «barça Undandir» («hama az Öst») degan qaraş asos bölib hisoblanadi, şuning uçun vaxdatul şuhud islom şariatiga muvofiq keladi. S. öz qaraşlarini muridlariga yöllagan maktublarida bayon etgan. U sufiylarning vajdu holga kiriş vaktida Allohga yetişiş (vasl) haqidagi fikrlarini xomxayol deb ataydi, sufiylik kamolotining boş körsatkiçi bandalik (abdiyat)ni teran anglaşidadir, deb hisoblaydi. S. Akbar şohning yagona «ilohiy din» yaratiş borasidagi harakatlarini quvvatlamagan. Şu bois Akbar vafotidan keyingi boburiy podşolar S. qaraşlarini quvvatladilar. S. «imomi rabboniy» («iloqiy imom») va «mujaddidi alfi soniy» («2ming yillikning yangilovçisi») unvonlariga ega. Uning maktublari muxlislari orasida keng tarqalgan.
Najmiddin Komilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИРҲИНДИЙ Аҳмад Форуқ (1564-1624) — нақшбандия шайхларидан. Ҳиндистонда фаолият кўрсатган Муҳаммад Боқибиллоҳ (1563—1603) муриди. Аввал ўз фаолиятида Ибн алАрабий қарашлари (ваҳдати вужуд назарияси)нинг тарафдори сифатида майдонга чиқади, кейин Алоуддавла Симноний (1261 — 1336) қарашлари таъсирида Ибн алАрабийнинг ашаддий мухолифига айланиб, вахдатул шуҳуд назариясини аҳли сунна мазҳабига мувофиклаштиришга ҳаракат қилади. Ўнинг фикрича, вахдати вужуд назарияси шариат учун хам, нақшбандия учун ҳам хавфлидир. Ваҳдати вужуд асосини «барча Удир» («ҳама Ўст»), деган қараш ташкил этади, ҳолбуки ваҳдатул шуҳудца «барча Ундандир» («ҳама аз Ўст») деган қараш асос бўлиб ҳисобланади, шунинг учун вахдатул шуҳуд ислом шариатига мувофиқ келади. С. ўз қарашларини муридларига йўллаган мактубларида баён этган. У суфийларнинг важду ҳолга кириш вактида Аллоҳга етишиш (васл) ҳақидаги фикрларини хомхаёл деб атайди, суфийлик камолотининг бош кўрсаткичи бандалик (абдият)ни теран англашидадир, деб ҳисоблайди. С. Акбар шоҳнинг ягона «илоҳий дин» яратиш борасидаги ҳаракатларини қувватламаган. Шу боис Акбар вафотидан кейинги бобурий подшолар С. қарашларини қувватладилар. С. «имоми раббоний» («илоқий имом») ва «мужаддиди алфи соний» («2минг йилликнинг янгиловчиси») унвонларига эга. Унинг мактублари мухлислари орасида кенг тарқалган.
Нажмиддин Комилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.