Ahmadiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 863–864-b. — ziyouz.com
Ahmadiya — 19- a. oxirida Hindistonda vujudga kelgan diniy harakat. Mirza Ğulom Ahmad Kodiyoniy (1835—1908) asos solgan. U 19-a. ning 70-y.larida Panjob musulmonlari örtasida yirik ulamo va avliyo sifatida nom çiqargan. Islom tarixi va ilohiyot böyiça bir neça asar yozgan. 1891 y.da «Anjumani Ahmadiya» diniy taşkilotini tuzgan. Izdoşlari uni «payğambar», deb e'lon etgan. Vafotidan keyin uning örniga Hakim Nuriddin qolgan. Başar Ahmad ibn Ğulom ham taniqli A. arboblaridan hisoblanadi, «Siyrat ul Mahdiy» («Mahdiyning hayot yöli»), «Kalimat ul-fadl» («Ajratuvçi söz») va b. kitoblari bor.
A. aqidalari islomga zid. A. aqidasi böyiça: 1) Ğulom Ahmad va'da qilingan Iso Masih emiş; 2) Alloh röza tutar, namoz öqir, uxlar, uyğonar, yozar, imzo çekar, ba'zan adaşar emiş; 3) Muhammad (sav) oxirgi payğambar emas, çunki Alloh öz ehtiyojiga köra yer yuziga payğambarlar yuborib turar, ulardan eng afzali Ğulom Ahmad emiş; 4) Jabroil (as) Ğulom Ahmadga vahiy olib tuşar emiş; 5) Kodiyon qişloği Makkai-mukarrama va Madinai-munavvaradan afzal emiş; 6) araq içiş, afyun va b. mast qiluvçi narsalarni iste'mol qiliş mumkin. Hoz. kunda ahmadiylar Hindiston va Pokistondan taşqari, bir neça arab mamlakatlari, Eron, Afğonistan, Afrika hamda Ğarb mamlakatlarida tarqalgan. Londonda ularning katta markazi bor. Ahmadiylar MDH hududiga keyingi yillarda kirib keldi. Köproq işbilarmon, tojir va xayriya jamiyati vakillari sifatida Tatariston va b. joylarda rasmiy röyxatdan ötgan. Robita al-alam al-islomi (Islom olami ittifoqi) A.ni «islomga yot oqim» deb e'lon qilgan.
Abduqayum Azimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АҲМАДИЯ — 19- а. охирида Ҳиндистонда вужудга келган диний ҳаракат. Мирза Ғулом Аҳмад Кодиёний (1835—1908) асос солган. У 19-а. нинг 70-й.ларида Панжоб мусулмонлари ўртасида йирик уламо ва авлиё сифатида ном чиқарган. Ислом тарихи ва илоҳиёт бўйича бир неча асар ёзган. 1891 й.да «Анжумани Аҳмадия» диний ташкилотини тузган. Издошлари уни «пайғамбар», деб эълон этган. Вафотидан кейин унинг ўрнига Ҳаким Нуриддин қолган. Башар Аҳмад ибн Ғулом ҳам таниқли А. арбобларидан ҳисобланади, «Сийрат ул Маҳдий» («Маҳдийнинг ҳаёт йўли»), «Калимат ул-фадл» («Ажратувчи сўз») ва б. китоблари бор.
А. ақидалари исломга зид. А. ақидаси бўйича: 1) Ғулом Аҳмад ваъда қилинган Исо Масиҳ эмиш; 2) Аллоҳ рўза тутар, намоз ўқир, ухлар, уйғонар, ёзар, имзо чекар, баъзан адашар эмиш; 3) Муҳаммад (сав) охирги пайғамбар эмас, чунки Аллоҳ ўз эҳтиёжига кўра ер юзига пайғамбарлар юбориб турар, улардан энг афзали Ғулом Аҳмад эмиш; 4) Жаброил (ас) Ғулом Аҳмадга ваҳий олиб тушар эмиш; 5) Кодиён қишлоғи Маккаи-мукаррама ва Мадинаи-мунавварадан афзал эмиш; 6) арақ ичиш, афъюн ва б. маст қилувчи нарсаларни истеъмол қилиш мумкин. Ҳоз. кунда аҳмадийлар Ҳиндистон ва Покистондан ташқари, бир неча араб мамлакатлари, Эрон, Афғонистан, Африка ҳамда Ғарб мамлакатларида тарқалган. Лондонда уларнинг катта маркази бор. Аҳмадийлар МДҲ ҳудудига кейинги йилларда кириб келди. Кўпроқ ишбилармон, тожир ва хайрия жамияти вакиллари сифатида Татаристон ва б. жойларда расмий рўйхатдан ўтган. Робита ал-алам ал-исломи (Ислом олами иттифоқи) А.ни «исломга ёт оқим» деб эълон қилган.
Абдуқаюм Азимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.