Ajdodlarga siğiniş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 206–207-b. — ziyouz.com
Ajdodlarga siğiniş - patriarxal ekzogam uruğlarida şakllangan oila-uruğ e'tiqodlarining bir qismi. A.s.da uruğ oqsoqollari va patriarxal oilalarning boşliqlari asosiy rol öynagan. A.s.ning turli şakllari mavjud bölgan. A.s. dafn marosimlari (ölgan kişilarning joni va ruhi haqidagi tasavvurlar), şaxsiy homiy ruxlarga, oila-uruğ oqsoqol homiylariga siğiniş kabilar asosida tarkib topgan. A.s.da ajdodlarning ruhlari uruğning a'zosi bölib qolişi, lekin ular odamlardan kuçli bölgani sababli uruğning farovonligi şu ruhlarga boğliq, degan tasavvur katta ahamiyat kasb etgan. Bu tasavvurlar obrö-e'tiborli uruğ oqsoqoli timsolini kabila xudosi darajasiga kötariş uçun ğoyaviy asos bölib xizmat qilgan. Jamiyatda kişilarning ijtimoiy belgilariga köra tabaqalaşuviga mos ravişda ajdodlar ruxlarining ham tabaqalaşuvi sodir böladi, natijada qabila boşliqlari, uruğ oqsoqollariga siğiniş birinçi örinni oladi. Buning asosida qad. dinlarda qahramonlarga siğiniş, keyin esa avliyolarga siğiniş vujudga kelgan. Turkiston xalqlari orasida ham bu odat keng yoyilgan. Hozir ham arvoxlarni eslaş, arvohlarga siğinib ulardan madad söraş, ular uçun xudoyi qiliş, is çiqariş kabi şakllarda namoyon böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЖДОДЛАРГА СИҒИНИШ - патриархал экзогам уруғларида шаклланган оила-уруғ эътиқодларининг бир қисми. А.с.да уруғ оқсоқоллари ва патриархал оилаларнинг бошлиқлари асосий роль ўйнаган. А.с.нинг турли шакллари мавжуд бўлган. А.с. дафн маросимлари (ўлган кишиларнинг жони ва руҳи ҳақидаги тасаввурлар), шахсий ҳомий рухларга, оила-уруғ оқсоқол ҳомийларига сиғиниш кабилар асосида таркиб топган. А.с.да аждодларнинг руҳлари уруғнинг аъзоси бўлиб қолиши, лекин улар одамлардан кучли бўлгани сабабли уруғнинг фаровонлиги шу руҳларга боғлиқ, деган тасаввур катта аҳамият касб этган. Бу тасаввурлар обрў-эътиборли уруғ оқсоқоли тимсолини кабила худоси даражасига кўтариш учун ғоявий асос бўлиб хизмат қилган. Жамиятда кишиларнинг ижтимоий белгиларига кўра табақалашувига мос равишда аждодлар рухларининг ҳам табақалашуви содир бўлади, натижада қабила бошлиқлари, уруғ оқсоқолларига сиғиниш биринчи ўринни олади. Бунинг асосида қад. динларда қаҳрамонларга сиғиниш, кейин эса авлиёларга сиғиниш вужудга келган. Туркистон халқлари орасида ҳам бу одат кенг ёйилган. Ҳозир ҳам арвохларни эслаш, арвоҳларга сиғиниб улардан мадад сўраш, улар учун худойи қилиш, ис чиқариш каби шаклларда намоён бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.