Akademik
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 250–251-b. — ziyouz.com
Akademik — ayrim mamlakatlarda yuksak ilmiy unvon. ÖzRda Özbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Özbekiston Respublikasi Badiiy akademiyasida A.lar saylanadi. A. lik unvoni Özbekiston Respublikasi FA, Özbekiston Respublikasi BA va b. ilmiy hamda öquv muassasalarining olim va ijodkorlari, şuningdek ayrim şaxslarga beriladi.
Özbekiston Respublikasi FAda A.lar ilm-fanni jahon ando-zalari talablari darajasida yuksak ilmiy ahamiyatga ega bölgan ilmiy işlar b-n boyitgan, ilmiy jamoatçilik tomonidan tan olingan maktab yaratgan, ilmiy yutuqlari mamlakatning intellektual va iqtisodiy salohiyatini rivojlantiriş va kuçaytirişga javob beradigan, yoşi 65 dan oşmagan ÖzR fuqarosi bölgan fan d-rlaridan saylanadi. FA akademigi i.t.larda faol iştirok etadi; tadqiqotlarning istiqbolli va ilğor yönalişlarini şakllantiradi va fanning özi saylangan sohasining yuksak ilmiy darajasi uçun mas'uddir; yuqori malakali ilmiy kadrlar va mutaxassislar tayyorlaş işlarida, ilğor ilmiy maktablarni şakllantiriş va rivojlantirişda bevosita iştirok etadi; i.tlarni amalga oşirişda, yuqori malakali ilmiy kadrlar tayyorlaşda şaxsan erişgan yutuqlari, ilmiy asarlarini öz içiga olgan ilmiy va ilmiy-taşkilotçilik faoliyati haqidagi yillik hisobotni hamda özi saylangan fan sohasini rivojlantirişga oid taklif va tavsiyalarni har yilda FA ga taqsim etadi; FA Hay'ati, FA prezidenti, vitse-prezidentlari va boş ilmiy kotibning topşiriqlarini bajaradi, FA ning Umumiy majlisi işida faol qatnaşadi. A.lar FA ilmiy muassasalarida i.t. işlarini bajariş, FA ilmiy muassasalarida tanlovdan ötmasdan ilmiy lavozimlarni egallaş, özining ilmiy asarlarini naşr etiş, FA Umumiy majlisi va Hay'atida körib çiqiş uçun ilmiy va ilmiy-taşkiliy masalalarni kiritiş va ularning muhokamasida iştirok etiş, belgilangan tartibda A.likka nomzodlar körsatiş, vitse-prezidentlar huzuridagi Ilmiy kengaşlar faoliyatida, ular fanning qaysi yönalişiga taalluqli ekanligidan qat'i nazar, iştirok etiş, vitse-prezidentlar huzurida ilm-fanning dolzarb yönalişlari böyiça muayyan Ilmiy kengaşlar tuziş haqida takliflar kiritiş huquqiga egadirlar. FA A.lari akademiklik unvoni uçun har oyda belgilangan gonorar oladilar va belgilangan huquq va imtiyozlardan foydalanadilar. A.likka saylovlar FA ning Umumiy majlisi qaroriga muvofiq oçiq yoki yaşirin ovoz beriş yöli b-n ötkaziladi. Ovoz berişda qatnaşgan Umumiy majlis a'zolarining kamida 2/3 qismi ovozini olgan nomzodlar saylangan hisoblanadilar. Ixtisosliklar böyiça A.likka nomzodlar körsatiş huquqi A.lar, i.t. va oliy ta'lim muassasalari ilmiy kengaşlariga beriladi. FA da akademiyaning xorijiy a'zosi unvoni ham mavjud. FA ning xorijiy a'zolari ilmiy yutuqlari jahon va mamlakat ilm-fani, ÖzR xalq xöjaligi va madaniyati rivojiga ijobiy ta'sir körsatgan, xalqaro hamkorlikka, tinçlik, barqarorlik işiga va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga salmoqli hissa qöşgan xorijiy fuqarolardan saylanadi. FA ning xorijiy a'zolari Hay'atning taqdimnomasiga binoan FA ning Umumiy majlisida oçiq ovoz beriş yöli b-n saylanadi. FA ning xorijiy a'zolari A.larga tegişli barça huquqlardan foydalanadilar. Akademiyaning rahbariyatiga saylaniş, A.larni saylaşda ovoz beriş, A.lik unvoni uçun gonorar oliş bundan mustasno.
Özbekiston Respublikasi B A da A.lar milliy, tasviriy, amaliy san'at, dizayn, san'atşunoslik sohalarini yirik asarlari b-n boyitgan va öz ijodi, ilmiy, pedagogik faoliyati b-n soha taraqqiyoti uçun ulkan hissa qöşayotgan, özbek madaniyati va san'atining kelajagi uçun munosib, yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaşda katta yutuklarga erişgan, yoşi 65 dan oşmagan ijodkorlardan saylanadi. BA haqiqiy a'zosi akademiya raisi, Boşqaruv kengaşi va tegişli A. bölimlarning qaror, buyruq, topşiriqlarini bajarişi, san'atni yuksak, yorkin ijodiy va ilmiy yutuqlar hamda kaşfiyotlar b-n boyitişi, san'at yoki san'atşunoslik sohasining har tomonlama rivojlanişi uçun şaxsiy javobgarlikni öz zimmasiga olişi, san'at va san'atşunoslik sohalariga tegişli mutaxassislarni tayyorlaşda bevosita qatnaşişi lozim. BA a'zolari akademiya tarkibida yaratilgan şaroitlardan foydalangan holda ijodiy, ilmiy asarlar ustida işlaş, akademiyaning ijodiy, ilmiy, öquv muassasalaridagi mavjud ilmiy lavozimlarni tanlovda iştirok etmagan holda egallaş, ijodiy, ilmiy asarlarini taqdim etiş, çop ettiriş, akademiya Boşqaruv kengaşiga ijodiy, ilmiy, taşkiliy masalalar, takliflar b-n murojaat qiliş va muxrkamada iştirok etiş huquqiga egadirlar. A. likka saylovlar Badiiy ijodkorlar uyuşmasi majlisi va akademiyaning Boşqaruv kengaşida yaşirin ovoz beriş yöli b-n ötkaziladi. Ovoz berişda katnaşgan haqiqiy a'zolarning kamida 50% ovozini olgan nomzodlar saylangan hisoblanadilar. Ovoz berişda Boşqaruv kengaşi a'zolarining 2/3 qismi qatnaşişi şart. Nomzodlarni davlat, jamoat taşkilotlari va xalqaro taş-kilotlar, madaniyat va san'at sohasidagi oliy öquv yurtlari körsatişi mumkin. BAda akademiyaning faxriy va xorijiy a'zosi unvonlari ham mavjud. BAning faxriy a'zosi etib vatan va jahon madaniyati, san'ati oldidagi xizmatlari uçun yoşi 65 dan oşgan soha namoyandalari saylanişi mumkin. BAning xorijiy a'zosi jahon madaniyati, san'ati taraqqiyotiga ulkan hissa qöşgan xorijiy arboblardan saylanadi. Akademiyaning dastlabki haqiqiy, faxriy va xorijiy a'zolari Badiiy ijodkorlar uyuşmasi majlisi tavsiyalari asosida ÖzR Vazirlar Mahkamasida körib çiqiladi va tasdiqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКАДЕМИК — айрим мамлакатларда юксак илмий унвон. ЎзРда Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси ва Ўзбекистон Республикаси Бадиий академиясида А.лар сайланади. А. лик унвони Ўзбекистон Республикаси ФА, Ўзбекистон Республикаси БА ва б. илмий ҳамда ўқув муассасаларининг олим ва ижодкорлари, шунингдек айрим шахсларга берилади.
Ўзбекистон Республикаси ФАда А.лар илм-фанни жаҳон андо-залари талаблари даражасида юксак илмий аҳамиятга эга бўлган илмий ишлар б-н бойитган, илмий жамоатчилик томонидан тан олинган мактаб яратган, илмий ютуқлари мамлакатнинг интеллектуал ва иқтисодий салоҳиятини ривожлантириш ва кучайтиришга жавоб берадиган, ёши 65 дан ошмаган ЎзР фуқароси бўлган фан д-рларидан сайланади. ФА академиги и.т.ларда фаол иштирок этади; тадқиқотларнинг истиқболли ва илғор йўналишларини шакллантиради ва фаннинг ўзи сайланган соҳасининг юксак илмий даражаси учун масъуддир; юқори малакали илмий кадрлар ва мутахассислар тайёрлаш ишларида, илғор илмий мактабларни шакллантириш ва ривожлантиришда бевосита иштирок этади; и.тларни амалга оширишда, юқори малакали илмий кадрлар тайёрлашда шахсан эришган ютуқлари, илмий асарларини ўз ичига олган илмий ва илмий-ташкилотчилик фаолияти ҳақидаги йиллик ҳисоботни ҳамда ўзи сайланган фан соҳасини ривожлантиришга оид таклиф ва тавсияларни ҳар йилда ФА га тақцим этади; ФА Ҳайъати, ФА президенти, вице-президентлари ва бош илмий котибнинг топшириқларини бажаради, ФА нинг Умумий мажлиси ишида фаол қатнашади. А.лар ФА илмий муассасаларида и.т. ишларини бажариш, ФА илмий муассасаларида танловдан ўтмасдан илмий лавозимларни эгаллаш, ўзининг илмий асарларини нашр этиш, ФА Умумий мажлиси ва Ҳайъатида кўриб чиқиш учун илмий ва илмий-ташкилий масалаларни киритиш ва уларнинг муҳокамасида иштирок этиш, белгиланган тартибда А.ликка номзодлар кўрсатиш, вице-президентлар ҳузуридаги Илмий кенгашлар фаолиятида, улар фаннинг қайси йўналишига тааллуқли эканлигидан қатъи назар, иштирок этиш, вице-президентлар ҳузурида илм-фаннинг долзарб йўналишлари бўйича муайян Илмий кенгашлар тузиш ҳақида таклифлар киритиш ҳуқуқига эгадирлар. ФА А.лари академиклик унвони учун ҳар ойда белгиланган гонорар оладилар ва белгиланган ҳуқуқ ва имтиёзлардан фойдаланадилар. А.ликка сайловлар ФА нинг Умумий мажлиси қарорига мувофиқ очиқ ёки яширин овоз бериш йўли б-н ўтказилади. Овоз беришда қатнашган Умумий мажлис аъзоларининг камида 2/3 қисми овозини олган номзодлар сайланган ҳисобланадилар. Ихтисосликлар бўйича А.ликка номзодлар кўрсатиш ҳуқуқи А.лар, и.т. ва олий таълим муассасалари илмий кенгашларига берилади. ФА да академиянинг хорижий аъзоси унвони ҳам мавжуд. ФА нинг хорижий аъзолари илмий ютуқлари жаҳон ва мамлакат илм-фани, ЎзР халқ хўжалиги ва маданияти ривожига ижобий таъсир кўрсатган, халқаро ҳамкорликка, тинчлик, барқарорлик ишига ва ижтимоий-иқтисодий тараққиётга салмоқли ҳисса қўшган хорижий фуқаролардан сайланади. ФА нинг хорижий аъзолари Ҳайъатнинг тақдимномасига биноан ФА нинг Умумий мажлисида очиқ овоз бериш йўли б-н сайланади. ФА нинг хорижий аъзолари А.ларга тегишли барча ҳуқуқлардан фойдаланадилар. Академиянинг раҳбариятига сайланиш, А.ларни сайлашда овоз бериш, А.лик унвони учун гонорар олиш бундан мустасно.
Ўзбекистон Республикаси Б А да А.лар миллий, тасвирий, амалий санъат, дизайн, санъатшунослик соҳаларини йирик асарлари б-н бойитган ва ўз ижоди, илмий, педагогик фаолияти б-н соҳа тараққиёти учун улкан ҳисса қўшаётган, ўзбек маданияти ва санъатининг келажаги учун муносиб, юқори малакали мутахассислар тайёрлашда катта ютукларга эришган, ёши 65 дан ошмаган ижодкорлардан сайланади. БА ҳақиқий аъзоси академия раиси, Бошқарув кенгаши ва тегишли А. бўлимларнинг қарор, буйруқ, топшириқларини бажариши, санъатни юксак, ёркин ижодий ва илмий ютуқлар ҳамда кашфиётлар б-н бойитиши, санъат ёки санъатшунослик соҳасининг ҳар томонлама ривожланиши учун шахсий жавобгарликни ўз зиммасига олиши, санъат ва санъатшунослик соҳаларига тегишли мутахассисларни тайёрлашда бевосита қатнашиши лозим. БА аъзолари академия таркибида яратилган шароитлардан фойдаланган ҳолда ижодий, илмий асарлар устида ишлаш, академиянинг ижодий, илмий, ўқув муассасаларидаги мавжуд илмий лавозимларни танловда иштирок этмаган ҳолда эгаллаш, ижодий, илмий асарларини тақдим этиш, чоп эттириш, академия Бошқарув кенгашига ижодий, илмий, ташкилий масалалар, таклифлар б-н мурожаат қилиш ва мухркамада иштирок этиш ҳуқуқига эгадирлар. А. ликка сайловлар Бадиий ижодкорлар уюшмаси мажлиси ва академиянинг Бошқарув кенгашида яширин овоз бериш йўли б-н ўтказилади. Овоз беришда катнашган ҳақиқий аъзоларнинг камида 50% овозини олган номзодлар сайланган ҳисобланадилар. Овоз беришда Бошқарув кенгаши аъзоларининг 2/3 қисми қатнашиши шарт. Номзодларни давлат, жамоат ташкилотлари ва халқаро таш-килотлар, маданият ва санъат соҳасидаги олий ўқув юртлари кўрсатиши мумкин. БАда академиянинг фахрий ва хорижий аъзоси унвонлари ҳам мавжуд. БАнинг фахрий аъзоси этиб ватан ва жаҳон маданияти, санъати олдидаги хизматлари учун ёши 65 дан ошган соҳа намояндалари сайланиши мумкин. БАнинг хорижий аъзоси жаҳон маданияти, санъати тараққиётига улкан ҳисса қўшган хорижий арбоблардан сайланади. Академиянинг дастлабки ҳақиқий, фахрий ва хорижий аъзолари Бадиий ижодкорлар уюшмаси мажлиси тавсиялари асосида ЎзР Вазирлар Маҳкамасида кўриб чиқилади ва тасдиқланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.