Akademizm
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249–250-b. — ziyouz.com
Akademizm (frans. academisme) — tasviriy san'atdagi yönaliş. Qad. dunyo va Uyğoniş davri san'ati şakllari, san'atning taşqi körinişlariga taqlid qilişga asoslangan. A. badiiy ta'limni tartibga solişga, mumtoz an'analarni «abadiy» qonunlar tizimi va qöllanmalariga aylantirişga imkon yaratdi. San'atda qad. an'analarga va yuksak madaniylikka tayaniş bu ta'limotning kuçli tomonlaridan edi. Zamonaviylikni «yuksak» san'atga xos bölmagan xususiyat deb e'lon qilib, unga zamonaviy va milliy bölmagan gözallik normalari, ideallaştirilgan obrazlar, hayotdan uzoq mavzularni qarşi qöydi. Rasmiy yönaliş sifatida özining estetikasini milliy realistik san'atga qarşi qaratadi. Dastlab Bolonya akademiyasi (Italiya) da paydo bölgan (16- a.) bu yönaliş keyinçalik Yevropa mamlakatlariga keng yoyildi. 19- a.da A. (Italiyada A. Kanova, Fransiyada D. Engr va b.) klassitsizm an'analariga tayanib romantiklar, realistlar va naturalistlarga qarşi kuraş olib bordi. Realistlar va oppozitsiya ta'sirida A. inqirozga uçradi, 19- a. oxiri — 20- a.da bir qator mamlakatlardagina asosan yangi şakl — neoklassitsizm körinişida saqlanib qoldi.
A. tuşunçasi keng ma'noda har qanday qonunlaştiriş, ötmiş san'atning ideallari va qoidalariga murojaatni anglatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКАДЕМИЗМ (франц. academisme) — тасвирий санъатдаги йўналиш. Қад. дунё ва Уйғониш даври санъати шакллари, санъатнинг ташқи кўринишларига тақлид қилишга асосланган. А. бадиий таълимни тартибга солишга, мумтоз анъаналарни «абадий» қонунлар тизими ва қўлланмаларига айлантиришга имкон яратди. Санъатда қад. анъаналарга ва юксак маданийликка таяниш бу таълимотнинг кучли томонларидан эди. Замонавийликни «юксак» санъатга хос бўлмаган хусусият деб эълон қилиб, унга замонавий ва миллий бўлмаган гўзаллик нормалари, идеаллаштирилган образлар, ҳаётдан узоқ мавзуларни қарши қўйди. Расмий йўналиш сифатида ўзининг эстетикасини миллий реалистик санъатга қарши қаратади. Дастлаб Болонья академияси (Италия) да пайдо бўлган (16- а.) бу йўналиш кейинчалик Европа мамлакатларига кенг ёйилди. 19- а.да А. (Италияда А. Канова, Францияда Д. Энгр ва б.) классицизм анъаналарига таяниб романтиклар, реалистлар ва натуралистларга қарши кураш олиб борди. Реалистлар ва оппозиция таъсирида А. инқирозга учради, 19- а. охири — 20- а.да бир қатор мамлакатлардагина асосан янги шакл — неоклассицизм кўринишида сақланиб қолди.
А. тушунчаси кенг маънода ҳар қандай қонунлаштириш, ўтмиш санъатнинг идеаллари ва қоидаларига мурожаатни англатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.