Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Akmal Ikromoviç Ikromov

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 105–106-b. — ziyouz.com

    Ikromov Akmal Ikromoviç (1898, Toşkent — 1938.13.3, Moskva) — davlat va siyosat arbobi. Toşkentning Öqçi mahallasida maktabdor Ikrom domla oilasida tuğilgan. Otasining maktabida savod çiqargan. Yoşligidan fors va arab tillarini puxta egallab, şarq adabiyotini çuqur örgangan. Toşkent ş.da öqituvçi (1918—19), «Izçilar tödasi» va «Çiğatoy gurungi» a'zo-si, Elxon taxallusi b-n şe'rlar yozgan. Namangan, Farğona, Sirdaryo viloyatlari partiya taşkilotlarida turli lavozimlarda faoliyat körsatgan (1919—21). Turkiston KP MK kotibi va taşkiliy instruktorlik bölimi mudiri (1921—22). Turkiston Respublikasida yangi iqtisodiy siyosat (NEP) ni amalga oşirilişida ta-şabbuskorlik qilgan. Moskvada Ya. M. Sverdlov nomidagi Kommunistok un-tda ökigan (1922—24). 1925 y. yanv.da Toşkent viloyati partiya komiteti kotibi, ayni paytda 1925 y. fev.dan ÖzKP(b) MK kotibi, birinçi kotibi (1929 y. dek.- 1937 y. sent.), ayni paytda VKP(b) MK Örta Osiyo byurosi kotibi (1931—34). Butun Rossiya MIK a'zosi, SSSR MIK Prezidiumi a'zoligiga nomzod (1925- 37). ÖzSSR MIK Prezidiumi a'zosi (1925—37).

    I. 1919—24 y.larda imkoniyati doi-rasida özbek xalqi manfaatlari uçun Markaz siyosatiga qarşi kuraşgan. Mas, Moskvada bölgan RKP(b MK milliy respublikalar va viloyatlar rahbarlarining 4kengaşi (1923 y. 9— 12 iyun)da u Turkistonda yuritilayotgan sovet siyosatini qattiq qoralab, hoz. Turkiston b-n çor Turkistoni örtasida heç qanday farq yöq, deb ta'-kidlagan edi. RKP(b) MK Boş kotibi I. V. Stalin bu haqqoniy muloqazalardan keyin I. va Turkiston yer işlari xalq ko-missari Sultonbek Xöjanovni millatçilikda ayblab, ularni «bosmaçilarning hamtovoqlari» deyişgaça bordi. I. mohir publitsist sifatida Özbekistonda q.x.ni, xususan, paxtaçilikni rivojlantirişga, madaniy qurilişga doir köplab nazariy maqolalar, ilmiy asarlar yozgan. I. öz faoliyati davomida Örta Osiyo byurosi va Markazning körsatmalariga amal qilişga majbur bölgan. Ön sakkizlar guruqi, inoğomovçilikka (q. Inoğomov R.) qarşi ğoyaviy kuraş olib borgan (1925—27). Özbekistonda yer-suv islohoti, majburiy jamoalaştiriş (kollektivlaştiriş), respublikada zamonaviy sanoat asoslarini quriş va b. tadbirlarga rahbarlik qilgan. Jadidlarni «burjua millatçiligi»da ayblagan.

    I. garçi bolşevistik ğoyadan çekinmagan bölsa qam, mustabid tuzum qatağonçilari uni ayab ötirmagan. 1937 y. sent.da Toşkentda qamoqqa olindi. So-vetlarga qarşi «Öng trotskiyçi blok» deb atalgan iş böyiça Moskvada sud qilinib, sobiq SSSRni bölib yuboriş, jumladan, undan Örta Osiyo respublikalarini ajratib oliş, davlat tuzumini ağdariş, kapitalizmni, burjuaziya hokimiyatini tiklaşda ayblan-di va otib taşlandi.

    1957 y. 3 iyunda SSSR Oliy sudi harbiy kollegiyasi I.ni aybsiz deb topdi va u oklandi. I. xotirasi abadiylaştirilib, Toşkent ş.dagi tumanga, Toşkent temir yöl transporti muhandislari intiga, poytaxtdagi yirik köça, mahalla va maktabga, Zangiota tumanidagi şirkat xöjaligiga uning nomi berilgan. Toşkent va Samarqandda haykali bor.

    As: Izbranniye trudi v tryox tomax [t. I— III], T..J972-1974.

    Ad.: Özbekistonning yangi tarixi, 2-ki-tob [Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida], T., 2000; Turkestan v naçale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000; Ikramov K., Delo moyego otsa, M., 1991.

    Qahramon Rajabov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ИКРОМОВ Акмал Икромович (1898, Тошкент — 1938.13.3, Москва) — давлат ва сиёсат арбоби. Тошкентнинг Ўқчи маҳалласида мактабдор Икром домла оиласида туғилган. Отасининг мактабида савод чиқарган. Ёшлигидан форс ва араб тилларини пухта эгаллаб, шарқ адабиётини чуқур ўрганган. Тошкент ш.да ўқитувчи (1918—19), «Изчилар тўдаси» ва «Чиғатой гурунги» аъзо-си, Элхон тахаллуси б-н шеърлар ёзган. Наманган, Фарғона, Сирдарё вилоятлари партия ташкилотларида турли лавозимларда фаолият кўрсатган (1919—21). Туркистон КП МК котиби ва ташкилий инструкторлик бўлими мудири (1921—22). Туркистон Республикасида янги иқтисодий сиёсат (НЭП) ни амалга оширилишида та-шаббускорлик қилган. Москвада Я. М. Свердлов номидаги Коммунисток ун-тда ўкиган (1922—24). 1925 й. янв.да Тошкент вилояти партия комитети котиби, айни пайтда 1925 й. фев.дан ЎзКП(б) МК котиби, биринчи котиби (1929 й. дек.- 1937 й. сент.), айни пайтда ВКП(б) МК Ўрта Осиё бюроси котиби (1931—34). Бутун Россия МИК аъзоси, СССР МИК Президиуми аъзолигига номзод (1925- 37). ЎзССР МИК Президиуми аъзоси (1925—37).

    И. 1919—24 й.ларда имконияти дои-расида ўзбек халқи манфаатлари учун Марказ сиёсатига қарши курашган. Мас, Москвада бўлган РКП(б МК миллий республикалар ва вилоятлар раҳбарларининг 4кенгаши (1923 й. 9— 12 июнь)да у Туркистонда юритилаётган совет сиёсатини қаттиқ қоралаб, ҳоз. Туркистон б-н чор Туркистони ўртасида ҳеч қандай фарқ йўқ, деб таъ-кидлаган эди. РКП(б) МК Бош котиби И. В. Сталин бу ҳаққоний мулоқазалардан кейин И. ва Туркистон ер ишлари халқ ко-миссари Султонбек Хўжановни миллатчиликда айблаб, уларни «босмачиларнинг ҳамтовоқлари» дейишгача борди. И. моҳир публицист сифатида Ўзбекистонда қ.х.ни, хусусан, пахтачиликни ривожлантиришга, маданий қурилишга доир кўплаб назарий мақолалар, илмий асарлар ёзган. И. ўз фаолияти давомида Ўрта Осиё бюроси ва Марказнинг кўрсатмаларига амал қилишга мажбур бўлган. Ўн саккизлар гуруқи, иноғомовчиликка (қ. Иноғомов Р.) қарши ғоявий кураш олиб борган (1925—27). Ўзбекистонда ер-сув ислоҳоти, мажбурий жамоалаштириш (коллективлаштириш), республикада замонавий саноат асосларини қуриш ва б. тадбирларга раҳбарлик қилган. Жадидларни «буржуа миллатчилиги»да айблаган.

    И. гарчи большевистик ғоядан чекинмаган бўлса қам, мустабид тузум қатағончилари уни аяб ўтирмаган. 1937 й. сент.да Тошкентда қамоққа олинди. Со-ветларга қарши «Ўнг троцкийчи блок» деб аталган иш бўйича Москвада суд қилиниб, собиқ СССРни бўлиб юбориш, жумладан, ундан Ўрта Осиё республикаларини ажратиб олиш, давлат тузумини ағдариш, капитализмни, буржуазия ҳокимиятини тиклашда айблан-ди ва отиб ташланди.

    1957 й. 3 июнда СССР Олий суди ҳарбий коллегияси И.ни айбсиз деб топди ва у окланди. И. хотираси абадийлаштирилиб, Тошкент ш.даги туманга, Тошкент темир йўл транспорти муҳандислари интига, пойтахтдаги йирик кўча, маҳалла ва мактабга, Зангиота туманидаги ширкат хўжалигига унинг номи берилган. Тошкент ва Самарқандда ҳайкали бор.

    Ас: Избранные труды в трёх томах [т. I— III], T..J972-1974.

    Ад.: Ўзбекистоннинг янги тарихи, 2-ки-тоб [Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида], Т., 2000; Туркестан в начале XX века: к истории истоков национальной независимости, Т., 2000; Икрамов К., Дело моего отца, М., 1991.

    Қаҳрамон Ражабов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.