Aksessor minerallar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 285-b. — ziyouz.com
Aksessor minerallar (lot. accessorius — qöşimça) — toğ jinslarining tarkibida miqdor jihatdan oz uçraydigan, lekin sifat jihatdan ba'zan muhim ahamiyatga ega bölgan minerallar. Dastlab tasodifiy qöşimça minerallar deb (nomi ham şundan) hisoblangan. Keyinroq Ak. m. toğ-jinslarining qonuniy qismi ekanligi va uning asosida toğ jinslarining özaro öxşaşligi va kelib çiqişini aniqlaş mumkinligi ayon böldi. Ak. m.ga sirkon, apatit, rutil, anataz, ksenotim va b. kiradi. Ak. m. assotsiatsiyalari biror petrografik provinsiyadagi har xil jinslarni özaro taqqoslaş hamda turli r-nlardagi çökindi jinslarning yoşini aniqlaş va çaqiq jinslarning manbai va tarixini örganiş uçun qöllaniladi. Sönggi vaqtlarda Ak.m. assotsiatsiyalariga asoslanib, magmatik jinslarning fazalari ham aniqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКЦЕССОР МИНЕРАЛЛАР (лот. accessorius — қўшимча) — тоғ жинсларининг таркибида миқдор жиҳатдан оз учрайдиган, лекин сифат жиҳатдан баъзан муҳим аҳамиятга эга бўлган минераллар. Дастлаб тасодифий қўшимча минераллар деб (номи ҳам шундан) ҳисобланган. Кейинроқ Ак. м. тоғ-жинсларининг қонуний қисми эканлиги ва унинг асосида тоғ жинсларининг ўзаро ўхшашлиги ва келиб чиқишини аниқлаш мумкинлиги аён бўлди. Ак. м.га циркон, апатит, рутил, анатаз, ксенотим ва б. киради. Ак. м. ассоциациялари бирор петрографик провинциядаги ҳар хил жинсларни ўзаро таққослаш ҳамда турли р-нлардаги чўкинди жинсларнинг ёшини аниқлаш ва чақиқ жинсларнинг манбаи ва тарихини ўрганиш учун қўлланилади. Сўнгги вақтларда Ак.м. ассоциацияларига асосланиб, магматик жинсларнинг фазалари ҳам аниқланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.