Aksiriş
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 272-b. — ziyouz.com
Aksiriş AKSIRIŞ, tuşkiriş — organizmning himoya reaksiyalaridan biri. Yot jismlar (çang, şilliq modda, aççiq, qölansa islar va b.) burun böşliğidagi şilliq qavatning nerv hujayralariga ta'sir etişi natijasida A. sodir böladi. Ta'sirlovçilar uç tarmoqpi nervning burun böşliğida joylaşgan sezuvçi nerv oxirlariga ta'sir etadi. Bunga javoban kişi reflektor tarzda çuqur nafas oladi. Söngra yumşoq tanglay kötarilib, bu-running içki teşigini berkitadi, natijada kökrak böşliğida bosim oşib ketadi. Şundan keyin burunning içki teşigi birdan oçilib, töplanib qolgan havo burun orqali çiqib ketadi. Şilliq qavatni ta'sirlab turgan yot modda ham havo b-n çiqadi. A. ba'zi kasalliklar (mas, gripp, tumov va b.)ning boşlanğiç belgisi bölişi ham mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКСИРИШ, тушкириш — организмнинг ҳимоя реакцияларидан бири. Ёт жисмлар (чанг, шиллиқ модда, аччиқ, қўланса ислар ва б.) бурун бўшлиғидаги шиллиқ қаватнинг нерв ҳужайраларига таъсир этиши натижасида А. содир бўлади. Таъсирловчилар уч тармоқпи нервнинг бурун бўшлиғида жойлашган сезувчи нерв охирларига таъсир этади. Бунга жавобан киши рефлектор тарзда чуқур нафас олади. Сўнгра юмшоқ танглай кўтарилиб, бу-руннинг ички тешигини беркитади, натижада кўкрак бўшлиғида босим ошиб кетади. Шундан кейин буруннинг ички тешиги бирдан очилиб, тўпланиб қолган ҳаво бурун орқали чиқиб кетади. Шиллиқ қаватни таъсирлаб турган ёт модда ҳам ҳаво б-н чиқади. А. баъзи касалликлар (мас, грипп, тумов ва б.)нинг бошланғич белгиси бўлиши ҳам мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.