Aksiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 286-b. — ziyouz.com
Aksiya (frans. action — farmoyiş; ruxsatnoma, faoliyat) — aksiyador jamiyat çiqargan qimmatbaho qoğoz. Öz egasining aksiyadorlar jamiyati kapi-talida hissasi borligini va şunga muvofiq, topilgan foydaning bir qismini dividend şaklida olişini, uni boşqarişda iştirok etiş huquqini tasdiqlaydi. A. qimmatli qoğozlarning keng tarqalgan qismi, hissabay qoğozlar turkumiga kiradi. A. çiqargan jamiyat emmitent, uni sotib olganlar esainvestorlar deb ataladi. A. dastlab emmitent tomonidan birlamçi bozorda sotiladi, söngra u ikki-lamçi bozorda (fond bozorida) qaytadan oldi-sotdi etiladi. A. bevosita emmitent yoki vositaçilar tomonidan sotiladi. Özbekistonda A. aholiga xususyiylaştiriş investitsiya fondlari (XIF) va ularga qaraşli maxsus magazinlarda sotiladi. Özbekistonda 1997 y. 5 ta investitsiya fondi işladi.
A. davlat korxonalari aksiyador jamiyatlarga aylantirilgan çoğda va yangidan aksiyadorlar jamiyatlari tuzilgan paytda çiqariladi. Özbekistondagi A. davlat mulkini aksiyadorlaş jarayonida 1989 y.dan boşlab çiqarilgan. A. egasining nomi yozilgan va taqdim etgan kişiga tegişli A.ga bölinadi. Özbekistonda aholi orasida birinçi turdagi A. tarqalgan. A. oddiy va imtiyozli turlarga bölinadi. Oddiy A. dividend miqdori kafolatlanmagan, lekin aksiyadorlar majlisida ovoz beriş huquqini ta'minlovçi A.; imtiyozli A. dividend oddindan belgilangan, lekin ovoz beriş hukuqini ta'minlamaydigan A A. egasining özida yoki depozitariylarda saqlanadi. Mac, 1995 y.da «Vaqt» milliy depozitariysida 2040 aksiyadorlik jamiyatlarining umumiy nominal miqdori 4 mlrd. sömlik aksiyalari saqlandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКЦИЯ (франц. action — фармойиш; рухсатнома, фаолият) — акциядор жамият чиқарган қимматбаҳо қоғоз. Ўз эгасининг акциядорлар жамияти капи-талида ҳиссаси борлигини ва шунга мувофиқ, топилган фойданинг бир қисмини дивиденд шаклида олишини, уни бошқаришда иштирок этиш ҳуқуқини тасдиқлайди. А. қимматли қоғозларнинг кенг тарқалган қисми, ҳиссабай қоғозлар туркумига киради. А. чиқарган жамият эммитент, уни сотиб олганлар эсаинвесторлар деб аталади. А. дастлаб эммитент томонидан бирламчи бозорда сотилади, сўнгра у икки-ламчи бозорда (фонд бозорида) қайтадан олди-сотди этилади. А. бевосита эммитент ёки воситачилар томонидан сотилади. Ўзбекистонда А. аҳолига хусусйийлаштириш инвестиция фондлари (ХИФ) ва уларга қарашли махсус магазинларда сотилади. Ўзбекистонда 1997 й. 5 та инвестиция фонди ишлади.
А. давлат корхоналари акциядор жамиятларга айлантирилган чоғда ва янгидан акциядорлар жамиятлари тузилган пайтда чиқарилади. Ўзбекистондаги А. давлат мулкини акциядорлаш жараёнида 1989 й.дан бошлаб чиқарилган. А. эгасининг номи ёзилган ва тақдим этган кишига тегишли А.га бўлинади. Ўзбекистонда аҳоли орасида биринчи турдаги А. тарқалган. А. оддий ва имтиёзли турларга бўлинади. Оддий А. дивиденд миқдори кафолатланмаган, лекин акциядорлар мажлисида овоз бериш ҳуқуқини таъминловчи А.; имтиёзли А. дивиденд оддиндан белгиланган, лекин овоз бериш ҳукуқини таъминламайдиган А А. эгасининг ўзида ёки депозитарийларда сақланади. Mac, 1995 й.да «Вақт» миллий депозитарийсида 2040 акциядорлик жамиятларининг умумий номинал миқдори 4 млрд. сўмлик акциялари сақланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.