Aksiyadorlar jamiyati

Aksiyadorlar jamiyati - daromad topiş maqsadida hissadorlik tamoyiliga binoan uyuşgan şerikçilik jamiyati. A.j. boşqa şerikçilik korxonasidan farqliroq, muomalaga nominal qiymati körsatilgan aksiyalar çiqariş va uni sotiş yöli b-n tarqatiş bunday jamiyatning moliyaviy negizini taşkil etadi. Aksiya egalari dividend şaklida daromad oladilar. A.j.ning oçiq va yopiq jamiyat şaklidagi körinişlari bor: a) yopiq A.j.— aksiya egalari ma'lum guruh, mas, ta'sisçilarning özi b-n çeklanadi. Aksiyalar faqat ularning örtasida tarqatiladi; b) oçiq A.j.— jamiyat aksiyalari erkin sotiladi va sotib olinadi, aksiyadorlar soni çeklanmagan, xohlagan va aksiya olişga puli bor yuridik yoki jismoniy şaxs, şu jumladan, ajnabiy şaxslar uning a'zosi böla oladi. A.j. pulni bir yerga töplab biznesga qöyiş uçun tuziladi. Uning taşkilotçilari ta'sisçilar deb yuritiladi. Ta'sisçi firmalar, banklar, davlat va ayrim fuqarolar bölişi mumkin. A.j.ning afzalligi şundaki, u mayda pulni töplab yirik pulga aylantiriş, ya'ni kapital böla oladigan pulga aylantirişdan, mayda puldorlarning pulini ham biznesga qöyişdan iborat. A.j. ni boşqarişning oliy organi — aksiyadorlar majlisi, söngra — direktorlar kengaşi va quyi böğini — bölinmalar boşqarmasidan iborat. Aksiyadorlar majlisi A.j. yillik hisobotini, nizomdagi özgarişlarni, daromadning taqsimlanişini, foydazarar hisob-kitobini, taftiş natijalari, rahbarlarni saylaş masalasini körib çiqadi va tegişli qarorlar qabul qiladi.

Dastlab A.j. 17-a.da paydo bölgan, hozir keng tarqalib, ommaviy tus olgan. Özbekistonda A.j. bozor islohotlari davomida mol-mulkni davlat tasarrufidan çiqariş va xususiylaştiriş jarayonida paydo böldi, davlat korxonalarini A.j. aylantiriş mulkiy özgarişlarning yönalişlaridan biriga aylanadi. Islohotlarning birinçi bosqiçida yopiqturdagi A.j. taşkil topdi. Uning 2- bosqiçida oçiq turdagi A.j. şakllana boşladi. Özbekistonda 1995 y. 2255, 1996 y. 5500 A.j. işladi. Özbekistonda Aj. nodavlat sektoriga kiradi. A.j. mustaqil, lekin ular davlat belgilagan qonun-qoidalar asosida iş köradi. Ularning faoliyati Özbekiston Respublikasining «Aksiyador jamiyatlar va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qiliş töğrisida» (1996.25.4) qonuniga binoan olib boriladi.