Aktiniy
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 275–276-b. — ziyouz.com
Aktiniy (lot. Actinium, yun. aktinos — nur), Ac — Mendeleyev davriy sis-temasining III guruhiga mansub kimyoviy radioaktiv element. Tartib raqami 89, at.m. 227, 0278; yer pöstining otirlik jihatdan qismini taşkil etadi, 1899 y.da fransuz kimyogari A. Debyern uran rudasi çiqindilarini nurlantiriş paytida kaşf etgan. Uning 10 izotopi ma'lum: As2» (yarim yemiriliş davri 21,8 y.), As228 (yarim yemiriliş davri 6,13 soat), As225 (yarim yemiriliş davri 10 kun). A. kumuş rang metall; suyuklaniş t-rasi 1040°, kimyoviy xossalari jihatidan lantanga öxşaydi. U 3 valentli, havoda tez oksidlanadi, xlorid va nitrat kislotalarda eriydi. Toza A.ni-yadroviy jarayonlar yordamida oliş qulay. Radiyni atom reaktorida neytronlar yordamida nurlantiriş yöli b-n köp miqdorda A. oliş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКТИНИЙ (лот. Actinium, юн. aktinos — нур), Ac — Менделеев даврий сис-темасининг III гуруҳига мансуб кимёвий радиоактив элемент. Тартиб рақами 89, ат.м. 227, 0278; ер пўстининг отирлик жиҳатдан қисмини ташкил этади, 1899 й.да француз кимёгари А. Дебьерн уран рудаси чиқиндиларини нурлантириш пайтида кашф этган. Унинг 10 изотопи маълум: Ас2» (ярим емирилиш даври 21,8 й.), Ас228 (ярим емирилиш даври 6,13 соат), Ас225 (ярим емирилиш даври 10 кун). А. кумуш ранг металл; суюкланиш т-раси 1040°, кимёвий хоссалари жиҳатидан лантанга ўхшайди. У 3 валентли, ҳавода тез оксидланади, хлорид ва нитрат кислоталарда эрийди. Тоза А.ни-ядровий жараёнлар ёрдамида олиш қулай. Радийни атом реакторида нейтронлар ёрдамида нурлантириш йўли б-н кўп миқдорда А. олиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.