Aktiniyalar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 276-b. — ziyouz.com
Aktiniyalar (Actiniaria) — dengiz böşliqiçlilari turkumi; marjonpoliplar sinfi olti nurlilar kenja sinfiga mansub. Köpçilik turlari yakka yaşaydi. Tanasi silindr şaklida, yorqin rangli, kundalang kesimi bir neça mm dan 1,5 m gaça, pastki yassi tomoni tovon deyiladi. A. muskulli tovoni yordamida sekin harakatlanişi mumkin. Ayrim turlari suv tubiga yopişib yoki qumga kömilib olib harakatsiz yaşaydi, suzib yuradigan turlari ham ma'lum. Tanasining yuqori uçida juda köp paypaslagiçlar b-n öralgan oğzi joylaşgan. A. yirtqiç, mayda umurtqasizlar, hatto mayda baliqlar b-n oziqlanadi. Öljasini otuvçi hujayralar b-n qurollangan paypaslagiçlar yordamida falajlaydi yoki öldiradi. Otuvçi hujayralari zahari odam terisini ham kuydirib, oğriq paydo qilişi mumkin. Jinsiy va jinssiz — böyiga yoki köndalangiga böliniş orqali kupayadi. 1500 ga yaqin turi Orol va Kaspiy dengizidan boşqa barça dengizlarda tarqalgan. Köpçilik turlari zohid qisqiçbaqalar va b. umurtqasizlar b-n simbioz yaşaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКТИНИЯЛАР (Actiniaria) — денгиз бўшлиқичлилари туркуми; маржонполиплар синфи олти нурлилар кенжа синфига мансуб. Кўпчилик турлари якка яшайди. Танаси цилиндр шаклида, ёрқин рангли, кундаланг кесими бир неча мм дан 1,5 м гача, пастки ясси томони товон дейилади. А. мускулли товони ёрдамида секин ҳаракатланиши мумкин. Айрим турлари сув тубига ёпишиб ёки қумга кўмилиб олиб ҳаракатсиз яшайди, сузиб юрадиган турлари ҳам маълум. Танасининг юқори учида жуда кўп пайпаслагичлар б-н ўралган оғзи жойлашган. А. йиртқич, майда умуртқасизлар, ҳатто майда балиқлар б-н озиқланади. Ўлжасини отувчи ҳужайралар б-н қуролланган пайпаслагичлар ёрдамида фалажлайди ёки ўлдиради. Отувчи ҳужайралари заҳари одам терисини ҳам куйдириб, оғриқ пайдо қилиши мумкин. Жинсий ва жинссиз — бўйига ёки кўндалангига бўлиниш орқали купаяди. 1500 га яқин тури Орол ва Каспий денгизидан бошқа барча денгизларда тарқалган. Кўпчилик турлари зоҳид қисқичбақалар ва б. умуртқасизлар б-н симбиоз яшайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.