Aktivatsion tahlil
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 275-b. — ziyouz.com
Aktivatsion tahlil AKTIVATSION TAHLIL, radioaktivatsion tahlil — moddaning sifati va miqdoriy tarkibini aniqlaş usuli. 1936 y.da D. Xeveşi va G. Levi taklif etgan. Neytronlar, zaryadlangan zarraçalar (protonlar va b.) yoki u-kvantlar oqimi ta'sirida hosil bölgan nuklidlarning radioaktiv nurlanişini tadqiq qilişga asoslangan. Özbekistonda A.t. böyiça tadqiqotlar 1960 y.da Ye. M. Lobanov tomonidan boşlangan va uning rivojiga A. A. Kist, V. A. Möminov, A. G. Ğaniyevlar katta hissa qöşişgan.
Intensivligi -1013 sm»2-s2 bölgan neytronlar oqimidan foydalanilganda kupgina elementlarni 10'5—10»10 aniqlik b-n seziş mumkin. u-A.t. uçun yuqori energiyali elektronlarni tormozlaganda çiqadigan katta intensivli (10y—10ls kvantĞs) nurlanişdan foydalaniladi. Bu usul b-n davriy sistemaning barça elementlarini aniqlaş mumkin va undagi sezgirlikning çegaraviy kiymati —10~*—10»7% ga yetadi. Olingan spektrlarni tahlil qiliş va natijalarga işlov beriş uçun köp kanalli analizatorlar va E.M qöllaniladi, bu esa jarayonni avtomatlaştiriş imkonini beradi. A.t.ning asosiy ustunliklaridan biri — turli obyektlardagi elementlarning juda oz miqdorini aniqlay oliş va köplab na-munalarni tez taxlil qila biliş imkonidir. A.t. öta toza materiallardagi kirişmalarni, biologik obyektlardagi mikroelementlarni aniqlaşda, arxeologiya, geol., tibbiyot, kriminalistika va b. sohalarda qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКТИВАЦИОН ТАҲЛИЛ, радиоактивацион таҳлил — модданинг сифати ва миқдорий таркибини аниқлаш усули. 1936 й.да Д. Хевеши ва Г. Леви таклиф этган. Нейтронлар, зарядланган заррачалар (протонлар ва б.) ёки у-квантлар оқими таъсирида ҳосил бўлган нуклидларнинг радиоактив нурланишини тадқиқ қилишга асосланган. Ўзбекистонда А.т. бўйича тадқиқотлар 1960 й.да Е. М. Лобанов томонидан бошланган ва унинг ривожига А. А. Кист, В. А. Мўминов, А. Г. Ғаниевлар катта ҳисса қўшишган.
Интенсивлиги -1013 см»2-с2 бўлган нейтронлар оқимидан фойдаланилганда купгина элементларни 10’5—10»10 аниқлик б-н сезиш мумкин. у-А.т. учун юқори энергияли электронларни тормозлаганда чиқадиган катта интенсивли (10й—10ls квантҒс) нурланишдан фойдаланилади. Бу усул б-н даврий системанинг барча элементларини аниқлаш мумкин ва ундаги сезгирликнинг чегаравий киймати —10~*—10»7% га етади. Олинган спектрларни таҳлил қилиш ва натижаларга ишлов бериш учун кўп каналли анализаторлар ва Э.М қўлланилади, бу эса жараённи автоматлаштириш имконини беради. А.т.нинг асосий устунликларидан бири — турли объектлардаги элементларнинг жуда оз миқдорини аниқлай олиш ва кўплаб на-муналарни тез тахлил қила билиш имконидир. А.т. ўта тоза материаллардаги киришмаларни, биологик объектлардаги микроэлементларни аниқлашда, археология, геол., тиббиёт, криминалистика ва б. соҳаларда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.