Akustik rezonator
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 280-b. — ziyouz.com
Akustik rezonator (Gelmgols rezonatori) — kiçik tirqiş yoki nayça orqali taşqi muhit b-n tutaşgan idiş. Past takroriylikli (çastotali) tebranişlarni öz ölçamlaridan ança katta masofaga tarqatadi. Gelmgols va Reley nazariyalariga köra, A.r.ni bitta erkinlik darajali tebraniş tizimi deb qaraş mumkin. Masalani soddalaştirib qaraganda barça kinetik energiya rezonator böğzida harakatlanuvçi havo qatlamida töplangan, potensial energiya esa idiş içidagi havoning elastik deformatsiyasiga boğliq deyiş mumkin. Bu holda A.r.ning xususiy takroriyligi idiş va idiş böğzining şakliga boğliq bölmaydi. Agar A.r. Ğ takroriyligi bölgan garmonik tovuş maydoniga joylaştirilsa, şu Ğ takroriylik A.r.ning xususiy takroriyligi f0 ga teng bölganda A.r.dagi majburiy tebranişlar amplitudasi tovuş maydoni amplitudasidan bir neça marta ortib ketadi. Xususiy takroriylik ma'lum bölsa, taşqi tovuş takroriyligini topiş mumkin. A.r.ning bu xususiyati tovuş maydonini uning takroriyliklariga karab tahlil qilişga imkon be radi. Rezonans bölganida A.r. böğzi yoki nayçasida havo zarralari katta tezlik b-n tebranadi va işqalaniş mavjud bölganida takroriylikli tovuş jadal yutiladi. A.r. ning bu xossasidan me'moriy akusti-kada foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АКУСТИК РЕЗОНАТОР (Гельмгольц резонатори) — кичик тирқиш ёки найча орқали ташқи муҳит б-н туташган идиш. Паст такрорийликли (частотали) тебранишларни ўз ўлчамларидан анча катта масофага тарқатади. Гельмгольц ва Рэлей назарияларига кўра, А.р.ни битта эркинлик даражали тебраниш тизими деб қараш мумкин. Масалани соддалаштириб қараганда барча кинетик энергия резонатор бўғзида ҳаракатланувчи ҳаво қатламида тўпланган, потенциал энергия эса идиш ичидаги ҳавонинг эластик деформациясига боғлиқ дейиш мумкин. Бу ҳолда А.р.нинг хусусий такрорийлиги идиш ва идиш бўғзининг шаклига боғлиқ бўлмайди. Агар А.р. Ғ такрорийлиги бўлган гармоник товуш майдонига жойлаштирилса, шу Ғ такрорийлик А.р.нинг хусусий такрорийлиги f0 га тенг бўлганда А.р.даги мажбурий тебранишлар амплитудаси товуш майдони амплитудасидан бир неча марта ортиб кетади. Хусусий такрорийлик маълум бўлса, ташқи товуш такрорийлигини топиш мумкин. А.р.нинг бу хусусияти товуш майдонини унинг такрорийликларига караб таҳлил қилишга имкон бе ради. Резонанс бўлганида А.р. бўғзи ёки найчасида ҳаво зарралари катта тезлик б-н тебранади ва ишқаланиш мавжуд бўлганида такрорийликли товуш жадал ютилади. А.р. нинг бу хоссасидан меъморий акусти-када фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.