Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Akustooptika

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 282–283-b. — ziyouz.com

    Akustooptika — akustikaning fizika b-n texnika orasidagi sohasi; elektromagnitik tölqinlarning tovuş tölqinlari b-n özaro ta'siri örganiladi hamda bu hodisalarning texnikada qöllaniş asoslari işlab çiqiladi. Yoruğlikning tovuş b-n özaro ta'siridan optikada, optoelektronikada, lazer texnikasida kogerent yoruğlik nurlanişini boşqarişda foydalaniladi. Akustooptik qurilmalar yoruğlik signalining amplitudasini, takroriyligi (çastotasi)ni, qutblanişini spektral tarkibini hamda yoruğlik nurining tarqaliş yönalişini boş-qarişga imkon beradi. Akustooptik effektlarning muhim amaliy qölaniş sohasi ÖYUT (öta yuqori tovuşlar) — signallarga çin vaqt kölamida işlov beriş tizimlaridir. Tovuş tölqini vujudga keltirgan mexanik qayişişlar ta'sirida muhit optik xossalarining fazoviy modulyatsiyasi yuzaga kelib, uni fotoqayişiş effekti deyiladi. Bunda muhitning optik xossalari tovuş tölqini takroriyligida özgaradi. Akustooptik özaro ta'sir effektlari fizika tadqiqotlarida xamda texnikada qöllaniladi. UT (ultra tovuşlar)dagi yoruğlik difraksiyasi UT — maydonlarning mahalliy xarakteristikalarini aniqpaş imkonini beradi.

    Optik nurlanişning past jadalligida akustooptik özaro ta'sirlar faqat optik refraksiya va difraksiya effektlariga olib keladi. Nurlaniş jadalligi ortişi b-n muhitga nurlanişning noçiziqli ta'sirlari köproq rol öynay boşlaydi.

    Tovuşning optoakustik generatsiyasi asosida fotoakustik spektroskopiya usuli yaratilgan. UT larda yoruğlikning difraksiyasi va refraksiyasi effektlari asosida yoruğlikning barça körsatkiçlarini boşqariş imkonini beruvçi faol optik elementlar yaratilgan.

    Ad.: Fiziçeskaya akustika (ing. tilidan tar-jima), 7- jild, M., 1974; Rebrin Yu. K., Upravleniye optiçeskimi luçami v prostranstve, M., 1977; Magdiç L. N., Molçanov V. Ya., Akustooptiçeskiye ustroytsva i ix primeneniye, M., 1978.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    АКУСТООПТИКА — акустиканинг физика б-н техника орасидаги соҳаси; электромагнитик тўлқинларнинг товуш тўлқинлари б-н ўзаро таъсири ўрганилади ҳамда бу ҳодисаларнинг техникада қўлланиш асослари ишлаб чиқилади. Ёруғликнинг товуш б-н ўзаро таъсиридан оптикада, оптоэлектроникада, лазер техникасида когерент ёруғлик нурланишини бошқаришда фойдаланилади. Акустооптик қурилмалар ёруғлик сигналининг амплитудасини, такрорийлиги (частотаси)ни, қутбланишини спектрал таркибини ҳамда ёруғлик нурининг тарқалиш йўналишини бош-қаришга имкон беради. Акустооптик эффектларнинг муҳим амалий қўланиш соҳаси ЎЮТ (ўта юқори товушлар) — сигналларга чин вақт кўламида ишлов бериш тизимларидир. Товуш тўлқини вужудга келтирган механик қайишишлар таъсирида муҳит оптик хоссаларининг фазовий модуляцияси юзага келиб, уни фотоқайишиш эффекти дейилади. Бунда муҳитнинг оптик хоссалари товуш тўлқини такрорийлигида ўзгаради. Акустооптик ўзаро таъсир эффектлари физика тадқиқотларида хамда техникада қўлланилади. УТ (ультра товушлар)даги ёруғлик дифракцияси УТ — майдонларнинг маҳаллий характеристикаларини аниқпаш имконини беради.

    Оптик нурланишнинг паст жадаллигида акустооптик ўзаро таъсирлар фақат оптик рефракция ва дифракция эффектларига олиб келади. Нурланиш жадаллиги ортиши б-н муҳитга нурланишнинг ночизиқли таъсирлари кўпроқ роль ўйнай бошлайди.

    Товушнинг оптоакустик генерацияси асосида фотоакустик спектроскопия усули яратилган. УТ ларда ёруғликнинг дифракцияси ва рефракцияси эффектлари асосида ёруғликнинг барча кўрсаткичларини бошқариш имконини берувчи фаол оптик элементлар яратилган.

    Ад.: Физическая акустика (инг. тилидан тар-жима), 7- жилд, М., 1974; Ребрин Ю. К., Управление оптическими лучами в пространстве, М., 1977; Магдич Л. Н., Молчанов В. Я., Акустооптические устройтсва и их применение, М., 1978.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.