Al-Azhar

Al-Azhar (al-Jomi al-Azharning qisqa nomi) — Qohiradagi jome masjid, un-t, örta va örta maxsus bilim yurtlarini öz içiga olgan yirik rasmiy diniy muassasa. Masjid 970—972 y.lari fotimiy xalifa al-Muizz amriga binoan Qohira şahri b-n barobar qurilgan. Uning tarkibidagi Madrasa (996) 11-a. dan boşlab Qur'on, hadis, fiqh, til hamda baloğat fanlari öqitiladigan un-tga aylandi. 14—15-a.larda unga yana bir neça yangi qurilgan madrasalar köşiddi. 18-a.da A. eng mö'tabar umummusulmon fan va ta'lim maskani sifatida şuhrat qozondi. 19-a. boşida A. ulamolari Napoleon Bonapart isti-losiga qarşi xalq harakatiga boşçilik qildilar. 19-a. oxiri — 20-a.boşida A. Abdu Muhammad boşliq islohot tarafdorlari b-n konservatorlar örtasidagi kuraş maydoniga aylandi. 1961 y. «al-Azharni rivojlantiriş haqida» qonun qabul qilingaç, vazirlik maqomi berilgan. A. diniy muassasasiga rahbar — Şayxul Azharni Misr Prezidenti tayinlaydigan böldi. Uşbu konunga köra A. untida qator dunyoviy f-tlar, jumladan, idora işlari va savdo, politexnika, q.x., tibbiyot, ped. va xotin-qizlar f-tlari oçildi. A. huzurida 50 yirik ulamodan taşkil topgan (şulardan 30 nafari misrlik va 20 nafari xorijiy ulamolar) islom tadqiqotlari Akademiyasi faoliyat körsatmoqda. A. kutubxonasida 20 mingdan ziyod qölyozmalar jamğarmasi mavjud. «Majallat al-Azhar» jurnalini naşr etadi. A. un-tining f-tlariga şu muassasa tarkibiga kiruvçi boşlanğiç, örta va örta maxsus bilim yurtlarini muvaffaqiyatli tugatgan tolibi ilmlar qabul qilinadi. Örta ta'lim yurti (maohid i'dodiya)da öqiş muddati — 4 y., maxsus ta'lim (maohid sonaviya)da esa — 5 y. A. un-tining turli bosqiçlarida 108,5 mingdan ortiqtalaba tahsil oladi. Taniqli ulamolar Ziyovuddinxon va Şamsuddinxon Boboxonovlar, Abduğani Abdullayev, Yusufxon Şokirov, qoraqalpoğistonlik diniy arbob Rahmatulla Idrisov, arabşunos olim Şoikromqori Şoislomov va b. A.da tahsil körganlar.

Ahadjon Hasanov.