Al GU
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 306-b. — ziyouz.com
Al GU AL GU, Olgu (7-1264) - Çiğatoy ulusi xoni (1260—64). Maşhur möğul mergani Baydarning öğli, Çiğatoyxonning nabirasi. Qoon Munke vafoti (1259)dan söng oliy hokimiyat taxtiga ayni vaqtda uning ikki ukasi — Xitoyda Xubilay va Möğulistonda Oriqbuqo da'vogarlik qildi. Natijada taxt uçun özaro kuraş boşlanib, Xubilay Xitoydan Möğulistonga ğalla yubormay qöydi. Şunda Oriqbuqo A.ga oçarçilik boşlangan Möğulistonni Turkiston ğallasi b-n ta'minlaşni topşirdi. Lekin A. Koşğarga kelgaç, Çiğatoy xonadoniga mansub şahzodalar va ularning tarafdorlarini öz atrofiga töplab, jiyani Nikpayöğilni 5 ming kişilik qöşin b-n birgalikda Movarounnaxrni bosib oliş va u yerdan Berkaxon noiblarini quvib çiqariş uçun jönatdi. Şu tariqa Movarounnahr egallanib (1261), A. özini mustaqil xon deb e'lon qildi. Keyin u Xubilay, Oriqbuqo, Berkaxon va Öqtoyxonning nabirasi Xayduga qarşi muvaffaqiyatli uruşlar olib borib, hatto heç qaçon Çiğatoy ulusi tarki-biga kirmagan Xorazm va Afğonistonda ham öz hukmini örnatdi (1262—64). A. davrida olib borilgan uruşlar oqibatida Movarounnahrning köplab şahar va qişloqlari, boğ-roğ va ekinzorlari vayron böldi, minglab tinç aholi qirildi, xalq zimmasiga oğir majburiyat va soliqlar yuklandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛ ГУ, Олгу (7-1264) - Чиғатой улуси хони (1260—64). Машҳур мўғул мергани Байдарнинг ўғли, Чиғатойхоннинг набираси. Қоон Мунке вафоти (1259)дан сўнг олий ҳокимият тахтига айни вақтда унинг икки укаси — Хитойда Хубилай ва Мўғулистонда Ориқбуқо даъвогарлик қилди. Натижада тахт учун ўзаро кураш бошланиб, Хубилай Хитойдан Мўғулистонга ғалла юбормай қўйди. Шунда Ориқбуқо А.га очарчилик бошланган Мўғулистонни Туркистон ғалласи б-н таъминлашни топширди. Лекин А. Кошғарга келгач, Чиғатой хонадонига мансуб шаҳзодалар ва уларнинг тарафдорларини ўз атрофига тўплаб, жияни Никпайўғилни 5 минг кишилик қўшин б-н биргаликда Мовароуннахрни босиб олиш ва у ердан Беркахон ноибларини қувиб чиқариш учун жўнатди. Шу тариқа Мовароуннаҳр эгалланиб (1261), А. ўзини мустақил хон деб эълон қилди. Кейин у Хубилай, Ориқбуқо, Беркахон ва Ўқтойхоннинг набираси Хайдуга қарши муваффақиятли урушлар олиб бориб, ҳатто ҳеч қачон Чиғатой улуси тарки-бига кирмаган Хоразм ва Афғонистонда ҳам ўз ҳукмини ўрнатди (1262—64). А. даврида олиб борилган урушлар оқибатида Мовароуннаҳрнинг кўплаб шаҳар ва қишлоқлари, боғ-роғ ва экинзорлари вайрон бўлди, минглаб тинч аҳоли қирилди, халқ зиммасига оғир мажбурият ва солиқлар юкланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.