Al-istiqsot
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 329-b. — ziyouz.com
Al-istiqsot - örta asr Yaqin va Örta Şarq falsafasidagi tuşunça. Moddiy unsurlar — suv, yer, havo va olovni bildiradi. Örta asr Şarq falsafasida, xususan, Forobiy, Ibn Sino, Beruniy, Ibn Ruşd, Umar Xayyom va b. ta'limotlarida barça moddiy narsalar — materiya 6 guruhga bölingan: 1) osmon jismlari; 2) aqlli maxluqot; 3) aqlsiz maxluqot; 4) ösimliklar; 5) ma'danlar; 6) tört unsur, ya'ni havo, suv, yer, olov. Tört unsur materiya turlarining eng sodda va boşlanğiçi bölib, moddiylikning asosini taşkil etadi. Moddiy narsalarning qolgan 5 guruhi esa boşlanğiç 4 unsörning turli xil qöşiluvidan vujudga keladi. Jismlar özgarişi, bölinişi, ajralişi, yöq bölib ketişi, yangidan vujudga kelişi mumkin, lekin boşlanğiç 4 unsur yöq bölmaydi. Bu ta'limot örta asr ma'naviy hayotida muhim rol öynagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛ-ИСТИҚСОТ - ўрта аср Яқин ва Ўрта Шарқ фалсафасидаги тушунча. Моддий унсурлар — сув, ер, ҳаво ва оловни билдиради. Ўрта аср Шарқ фалсафасида, хусусан, Форобий, Ибн Сино, Беруний, Ибн Рушд, Умар Хайём ва б. таълимотларида барча моддий нарсалар — материя 6 гуруҳга бўлинган: 1) осмон жисмлари; 2) ақлли махлуқот; 3) ақлсиз махлуқот; 4) ўсимликлар; 5) маъданлар; 6) тўрт унсур, яъни ҳаво, сув, ер, олов. Тўрт унсур материя турларининг энг содда ва бошланғичи бўлиб, моддийликнинг асосини ташкил этади. Моддий нарсаларнинг қолган 5 гуруҳи эса бошланғич 4 унсўрнинг турли хил қўшилувидан вужудга келади. Жисмлар ўзгариши, бўлиниши, ажралиши, йўқ бўлиб кетиши, янгидан вужудга келиши мумкин, лекин бошланғич 4 унсур йўқ бўлмайди. Бу таълимот ўрта аср маънавий ҳаётида муҳим роль ўйнаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.