Alanlar

Alanlar - mil. 2—9-a.larda Quyi Volga böyi, Jan. Uraloldi, Don böyi, Şim. Kaspiy böyi (Dneprgaça) mintaqalarda yaşagan kabilalar; sarmatlarnipt avlodi. Özlarini ironlar deb ataydilar, Vizantiya manbalarida alanlar, gruzin manbalarida oslar, rus yodnomalarida yaslar deb ataladilar. Mil. av. 2-a.dan roksolanlar nomi b-n ma'lum. Hind-yevropa til oilasining eron tarmoğiga mansub tilda sözlaşgan. A.ning asosiy xöjaligi çorvaçilik va qisman dehqonçilik bölib, keyinçalik hunarmandçilik, kulolçilik, zargarlik va metallurgiya taraqqiy etadi. A. ijtimoiy hayotida qabila boşliqlari muhim örin tutgan. A. 4-a.da (372) gunnlar va 6-a.da avarlar tomonidan qattiq zarbaga uçraydilar. Ularning bir qismi xalqlarning buyuk köçişida iştirok etib Ğarbiy Yevropa va Şim. Afrikaga borib örnaşadi. U yerda A. vandallar b-n birgalikda 6-a. örtasigaça mavjud bölgan davlat barpo etganlar. Doğistondan Kuban böyigaça A. yaşagan hudud 7—10-a.larda Xazar xoqoni tasarrufida bölgan. Bu davrda A. Xazar xoqonligi, Vizantiya va Arab xalifaligiga qarşi kuraşdilar. 10—12-a.larda A.ning ilk davlati tuziladi. Şu davrda A.da yunon alifbosi asosida yozuv vujudga keladi. 1238—39 ylarda möğullar A.ga qaqşatqiç zarba berib Kavkazoldi tekisliklarini egallaydilar. Omon qolgan A. Markaziy Kavkaz toğlari va Kavkazorti (Jan. Osetiya)ga ketadilar va u yerdagi mahalliy Kavkaz aholisi b-n qöşilib ketganlar. A. qabilalari örtasida 7-a.da xristian dini, 14-a. da islom dini tarqaladi. A. osetin xalqining bevosita ajdodi bölib, ular Şim. Kavkazning mahalliy aholisi etnogenezida hamda madaniyatining vujudga kelişida muhim rol öynagan.